Η Βάσια Πούλια εργάζεται χρόνια στο συγκεκριμένο μουσείο ως Διευθύντρια στο τμήμα Visitor Experience and Sales, έχει σπουδές Ιστορίας κι Αρχαιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και μεταπτυχιακές σπουδές στον τομέα Museums and Galleries Studies στο Πανεπιστήμιο Kingston του Λονδίνου.

Για όσους δε γνωρίζουμε επαρκώς, αυτή διάθεση γίνεται πολλά χρόνια κι αποτελεί μία κοινή μουσειακή πολιτική ή συμβαίνει μόνο στο Βρετανικό Μουσείο;

Η διάθεση πολυτελών γευμάτων ή εκδηλώσεων μέσα σε μουσεία δεν είναι κάτι που συναντάμε μόνο στο Βρετανικό Μουσείο, αφού αποτελεί μια ευρύτερη, διεθνή πρακτική που ακολουθείται εδώ κι αρκετά χρόνια. Τα μουσεία, ειδικά τα μεγάλα δημόσια ιδρύματα, έχουν μετατραπεί σταδιακά σε πολυχώρους πολιτισμού και κοινωνικής συνάντησης. Από τη δική μου εμπειρία, ως διευθύντρια του Ναυτικού Μουσείου στο Λονδίνο, μπορώ να πω πως οι χώροι μας διατίθενται τακτικά για εταιρικές εκδηλώσεις (corporate events), δεξιώσεις ή μεγάλα δημόσια γεγονότα. Μέσα από τη διάθεση αυτών των χώρων, το Μουσείο όχι μόνο ενισχύεται οικονομικά- κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για ένα δημόσιο ίδρυμα- αλλά ταυτόχρονα διευρύνει και την προβολή του προς ένα ευρύτερο κοινό.

Θα έλεγα πως πρόκειται για μια ισορροπία ανάμεσα στο πολιτιστικό μας έργο και την ανάγκη βιωσιμότητας. Φυσικά, το ζητούμενο είναι αυτές οι δραστηριότητες να μη θίγουν την ουσία του μουσείου ως χώρου μάθησης και πολιτισμού, αλλά να λειτουργούν συμπληρωματικά προσφέροντας νέους τρόπους επαφής του κοινού με τον χώρο και την ιστορία που εκπροσωπεί.

Ανάλογες κινήσεις τις βλέπετε ως «κατάχρηση των μουσείων και των εκθεμάτων» ή θεωρείτε πως είναι υπερβολή να μας ενοχλεί αυτή η διάθεση για πολυτελείς εκδηλώσεις σε ορισμένο κοινό;

Δε θα το έβλεπα ως «κατάχρηση» των μουσείων, αρκεί να υπάρχει σεβασμός προς τον χώρο, τα εκθέματα και τον σκοπό του ιδρύματος. Τα μουσεία οφείλουν να παραμένουν πρωτίστως χώροι πολιτισμού, παιδείας και δημόσιου διαλόγου, όμως αυτό δε σημαίνει ότι δε μπορούν να λειτουργούν κι ως χώροι κοινωνικής συνάντησης ή πολιτιστικής εμπειρίας.

Ως διευθύντρια του Ναυτικού Μουσείου στο Λονδίνο, έχω δει στην πράξη πως τέτοιου είδους εκδηλώσεις- όταν οργανώνονται σωστά και με σεβασμό- μπορούν να ενισχύσουν ουσιαστικά τη σχέση του κοινού με το μουσείο. Συχνά, άνθρωποι που έρχονται για ένα εταιρικό δείπνο ή μια πολιτιστική δεξίωση επιστρέφουν αργότερα ως επισκέπτες, χορηγοί ή συνεργάτες. Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος ενδιαφέροντος κι υποστήριξης που είναι πολύτιμος, ειδικά για τα δημόσια μουσεία που βασίζονται σε περιορισμένους πόρους.

Κατανοώ απολύτως ότι η εικόνα της πολυτέλειας μπορεί να προκαλεί αντιδράσεις, όμως πιστεύω πως το ζήτημα δεν είναι η ίδια η εκδήλωση, αλλά το πώς οργανώνεται και τι αντίκτυπο έχει. Όταν η διαδικασία υπηρετεί τον πολιτισμό και όχι το θεαθήναι, τότε δε μιλάμε για κατάχρηση αλλά για έναν σύγχρονο τρόπο ενίσχυσης και προβολής του μουσείου.

Η κυβέρνηση και η πολιτική παίζουν ρόλο σε τέτοιες αποφάσεις ή είναι αποκλειστικά επιλογή του εκάστοτε μουσείου;

Η αλήθεια είναι πως, αν και τα μουσεία λειτουργούν υπό την εποπτεία του κράτους, οι αποφάσεις για τέτοιου είδους δραστηριότητες- όπως η διάθεση χώρων για εκδηλώσεις-λαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό εσωτερικά, από τη διοίκηση του κάθε μουσείου.

Στην περίπτωση του Ναυτικού Μουσείου, όπως και γενικότερα στο πλαίσιο των δημόσιων μουσείων του Ηνωμένου Βασιλείου, υπάρχει ένας σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στην κυβερνητική πολιτική και στην καθημερινή λειτουργία του μουσείου. Το Υπουργείο Πολιτισμού μπορεί να θέτει γενικές κατευθύνσεις ή προτεραιότητες, αλλά η διαχείριση των χώρων, των εκθέσεων και των παράλληλων δραστηριοτήτων αποτελεί ευθύνη της διοίκησης και των επιτροπών του μουσείου. Φυσικά, ο δημόσιος χαρακτήρας συνεπάγεται διαφάνεια και λογοδοσία. Κάθε ενέργεια πρέπει να εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και να συνάδει με την αποστολή του μουσείου. Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν παρεμβαίνει άμεσα στις επιλογές μας κι αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί επιτρέπει στα μουσεία να διατηρούν την επιστημονική και λειτουργική τους ανεξαρτησία, ενώ ταυτόχρονα να αναζητούν δημιουργικούς τρόπους βιωσιμότητας.

Τελικά η τέχνη μπορεί να γίνει σκηνικό;

Η τέχνη πάντα υπήρξε ένα είδος σκηνικού κι όχι με την επιφανειακή έννοια της διακόσμησης, αλλά ως πλαίσιο μέσα στο οποίο ο άνθρωπος νοηματοδοτεί τον κόσμο. Σήμερα, όμως, βλέπουμε όλο και περισσότερο την τάση η τέχνη να χρησιμοποιείται κυριολεκτικά ως σκηνικό. Για παράδειγμα για εκδηλώσεις, φωτογραφίσεις, ή κοινωνικά γεγονότα.

Προσωπικά, πιστεύω πως δεν είναι πρόβλημα η τέχνη να γίνεται σκηνικό, αρκεί να μην υποβαθμίζεται. Αν ο χώρος και τα έργα αντιμετωπίζονται με σεβασμό, τότε μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγή έμπνευσης, αισθητικής και διαλόγου. Άλλωστε, το μουσείο είναι ζωντανός οργανισμός κι αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει μόνο για να το παρατηρούμε σιωπηλοί, αλλά για να το βιώνουμε.

Ο κίνδυνος αρχίζει όταν το «σκηνικό» υπερκαλύπτει το περιεχόμενο, όταν η τέχνη παύει να είναι φορέας νοήματος και γίνεται απλώς φόντο για κοινωνική προβολή. Εκεί χρειάζεται ευαισθησία και μέτρο. Η πρόκληση για εμάς, ως ανθρώπους των μουσείων, είναι να κρατήσουμε αυτή την ισορροπία: να επιτρέπουμε την εμπειρία, χωρίς να χάνεται ο σεβασμός και το βάθος που αξίζει η τέχνη.

Σε αυτό το ζήτημα τίθεται και θέμα αισθητικής; Όταν για παράδειγμα βλέπεις να ακουμπούν τα ποτήρια του κρασιού κάτω από ένα άγαλμα;

Ναι, σαφώς τίθεται και θέμα αισθητικής, αλλά όχι μόνο. Δεν είναι απλώς το ζήτημα του ωραίου ή του άκομψου. Είναι και θέμα σεβασμού προς τον χώρο και προς ό,τι αυτός αντιπροσωπεύει. Όταν βλέπεις, για παράδειγμα, ποτήρια κρασιού ακουμπισμένα κάτω από ένα άγαλμα, δεν ενοχλεί απλώς η εικόνα. Ενοχλεί η αίσθηση ότι έχει χαθεί η επίγνωση του πού βρισκόμαστε και τι περιβάλλει τη στιγμή αυτή την κοινωνική δραστηριότητα.

Ως επαγγελματίες των μουσείων, έχουμε ευθύνη να διαφυλάσσουμε αυτή την ισορροπία ανάμεσα στην πρόσβαση και στον σεβασμό. Δεν είμαι αντίθετη στις εκδηλώσεις μέσα στα μουσεία, το αντίθετο μάλιστα πιστεύω ότι μπορούν να προσδώσουν ζωντάνια και νέα ενέργεια. Όμως χρειάζεται μέτρο κι ευαισθησία. Ο χώρος του μουσείου δεν είναι ένας ουδέτερος τόπος, κουβαλά μνήμη, ιστορία, αισθητική αξία.

Η τέχνη μάς καλεί να σταθούμε μπροστά της με προσοχή κι επίγνωση. Αν χαθεί αυτό, τότε όντως το μουσείο παύει να είναι τόπος πολιτισμού και μετατρέπεται απλώς σε σκηνικό, κι εκεί πιστεύω ότι αρχίζει το πρόβλημα.

Μήπως αυτός ο «θόρυβος» αποτελεί και μία καλή ευκαιρία για την Ελλάδα, ώστε να διεκδικήσει πίσω τα αγάλματά της; Ειδικότερα από τη στιγμή που η ελληνική κυβέρνηση και η Ακρόπολη αρνήθηκε τη διάθεση μέχρι και στον σκηνοθέτη Γ. Λάνθιμο, που θα είχε και καλλιτεχνικό πρόσημο ως προβολή;

Πράγματι, όλος αυτός ο «θόρυβος» γύρω από τα πολυτελή δείπνα στο Βρετανικό Μουσείο αναζωπυρώνει- έστω κι έμμεσα- τη συζήτηση για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Κάθε φορά που το κοινό βλέπει εικόνες ή ακούει ιστορίες που αγγίζουν τα όρια της υπερβολής ή της ασέβειας προς τα εκθέματα, αναδύεται ξανά το ερώτημα της ηθικής ιδιοκτησίας και του σεβασμού στην πολιτιστική κληρονομιά. Υπό αυτή την έννοια, ναι  μπορεί να λειτουργήσει ως μια ευκαιρία για την Ελλάδα να επαναφέρει το αίτημά της με ανανεωμένο ηθικό και πολιτιστικό σκεπτικό.

Όμως, προσωπικά θεωρώ ότι το ζήτημα δεν είναι να «εκμεταλλευτούμε» τον θόρυβο, αλλά να συνεχίσουμε τον διάλογο με συνέπεια και σεβασμό. Η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι αντιμετωπίζει την πολιτιστική της κληρονομιά με ευθύνη κι ευαισθησία. Το γεγονός ότι αρνήθηκε ακόμη και σ’ έναν διεθνώς αναγνωρισμένο καλλιτέχνη, όπως ο Γιώργος Λάνθιμος, να χρησιμοποιήσει τον χώρο της Ακρόπολης, δείχνει ακριβώς αυτή τη στάση σεβασμού.

Με απλά λόγια, είναι σωστό να γίνονται δείπνα πολυτελείας δίπλα σε πολιτιστικά μνημεία;

Όσο για το ερώτημα αν είναι σωστό να γίνονται δείπνα πολυτελείας δίπλα σε πολιτιστικά μνημεία, θα έλεγα πως η απάντηση εξαρτάται από το πώς και γιατί γίνονται. Αν ο σκοπός είναι καθαρά η κοινωνική προβολή ή η εμπορική εκμετάλλευση, τότε χάνεται το νόημα. Αν όμως μια εκδήλωση σχεδιάζεται με σεβασμό, με στόχο την πολιτιστική ανάδειξη, την υποστήριξη ενός μουσείου ή την ενίσχυση του διαλόγου γύρω από την τέχνη, τότε μπορεί να έχει αξία. Το ζήτημα είναι πάντα το μέτρο. Τα πολιτιστικά μνημεία δεν είναι σκηνικά για την πολυτέλεια, αλλά ζωντανά σύμβολα της ιστορίας μας. Και αυτό είναι κάτι που οφείλουμε όλοι να θυμόμαστε, είτε βρισκόμαστε στην Ελλάδα είτε στο Λονδίνο.

Ποιο είναι το μήνυμα όταν ένα μουσείο— ειδικά το Βρετανικό— μετατρέπεται σε σκηνικό για VIP κοινωνικές συναναστροφές;

Όταν ένα μουσείο, και ειδικά το Βρετανικό, μετατρέπεται σε σκηνικό για VIP κοινωνικές συναναστροφές, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σύνθετο και, δυστυχώς, συχνά αντιφατικό. Από τη μία πλευρά, προβάλλεται η ιδέα του μουσείου ως χώρου κύρους, πολιτιστικού πρεστίζ και ιστορικού μεγαλείου κι από την άλλη, αναδεικνύεται και μια πλευρά αποκλεισμού, σαν ο πολιτισμός να ανήκει σε μια προνομιούχα μειονότητα.

Το μουσείο είναι- ή οφείλει να είναι- δημόσιος χώρος. Αν αρχίζει να λειτουργεί ως τόπος κοινωνικής επίδειξης, τότε κινδυνεύει να απομακρυνθεί από τον βασικό του σκοπό: να εμπνέει, να εκπαιδεύει και να ενώνει ανθρώπους από κάθε υπόβαθρο.

Προσωπικά πιστεύω πως το πραγματικό κύρος ενός μουσείου δεν προέρχεται από το πόσο «εκλεκτές» είναι οι εκδηλώσεις του, αλλά από το πόσο ανοιχτό και προσβάσιμο είναι στο κοινό του. Οι εκθέσεις, οι δράσεις και οι διάλογοι που γεννούν σκέψη και καλλιεργούν τη συνείδηση είναι εκείνα που του δίνουν αξία , όχι οι πολυτελείς δεξιώσεις.

Επομένως, το μήνυμα που θα έπρεπε να στέλνει κάθε μουσείο, ανεξαρτήτως φήμης, είναι ότι ο πολιτισμός δεν είναι σκηνικό. Είναι ζωντανός οργανισμός που μας αφορά όλους, όχι προνόμιο των λίγων.

Εργάζεστε σε μουσεία. Πώς βιώνετε την καθημερινή επαφή με τα έργα;

Η καθημερινή επαφή με τα έργα είναι μια εμπειρία, που δεν παύει ποτέ να με συγκινεί. Όσο κι αν η ρουτίνα της δουλειάς σε απορροφά, υπάρχει πάντα μια στιγμή μέσα στη μέρα που θα σταθώ μπροστά σ’ ένα αντικείμενο ή ένα έργο και θα νιώσω αυτό το αίσθημα δέους, σαν να “αναπνέει” η ιστορία μέσα από αυτά.

Στο Ναυτικό Μουσείο, κάθε έκθεμα κουβαλά μια ανθρώπινη ιστορία: έναν ναύτη, έναν εξερευνητή, έναν ταξιδιώτη, μια στιγμή θάρρους ή απώλειας. Το να περπατάς ανάμεσά τους καθημερινά σε κάνει να αισθάνεσαι φύλακας μιας συλλογικής μνήμης κι αυτό είναι ένα προνόμιο, αλλά και μια ευθύνη.

Τα έργα δεν είναι απλώς αντικείμενα. Είναι γέφυρες ανάμεσα σε εποχές, λαούς και συναισθήματα. Κάθε μέρα που τα βλέπω, μου θυμίζουν γιατί αγαπώ αυτό που κάνω: γιατί μέσα από αυτά, ο άνθρωπος εξακολουθεί να μιλά, να θυμάται και να εμπνέει.

Αλήθεια, τι νιώθει ένας άνθρωπος που αγαπά την τέχνη και δουλεύει καθημερινά σε τέτοιο περιβάλλον όταν βλέπει μια τέτοια εικόνα;

Όταν αγαπάς την τέχνη και ζεις ανάμεσά της κάθε μέρα, μια τέτοια εικόνα σε πονάει. Δεν είναι θυμός, είναι περισσότερο μια λύπη, μια στεναχώρια, γιατί νιώθεις πως κάτι ιερό χάνεται για λίγο μέσα στη φασαρία της επίδειξης. Για εμάς που δουλεύουμε στα μουσεία, τα έργα δεν είναι διακοσμητικά αντικείμενα αλλά κομμάτια ψυχής, φωνές ανθρώπων που έχουν ζήσει, δημιουργήσει, ονειρευτεί.

Όταν λοιπόν βλέπεις ποτήρια να ακουμπούν δίπλα σε αγάλματα ή μια αίθουσα γεμάτη φώτα κι επιτήδευση, αισθάνεσαι σαν να θολώνει το όριο ανάμεσα στον σεβασμό και στην κατανάλωση του πολιτισμού. Δεν απορρίπτω τις εκδηλώσεις, αντιθέτως, πιστεύω πως μπορούν να φέρουν τον κόσμο πιο κοντά στα μουσεία. Αλλά η τέχνη χρειάζεται σιωπή, χρειάζεται χώρο να αναπνεύσει. Και, ίσως, αυτό που νιώθω περισσότερο είναι μια ανάγκη να υπενθυμίσω σ’ εμάς τους ίδιους όχι μόνο στο κοινό, ότι η τέχνη δεν υπάρχει για να τη θαυμάζουμε από μακριά, ούτε για να τη χρησιμοποιούμε ως σκηνικό. Υπάρχει για να μας θυμίζει ποιοι είμαστε. Και όταν τη βλέπεις να χάνεται μέσα σε μια εικόνα επιφανειακής πολυτέλειας, δε μπορείς παρά να θες να τη φέρεις ξανά στο φως, εκεί όπου ανήκει: στην ουσία, όχι στην επίδειξη.

Πιστεύετε πως αυτές οι ενέργειες οδηγούν στην αποξένωση του ευρύ κοινού από την τέχνη, που θεωρητικά θα έπρεπε να ενώνει κι όχι να «προσφέρεται» μόνο στην ελίτ;

Ναι, υπάρχει αυτός ο κίνδυνος ότι η τέχνη, αντί να παραμένει ένας χώρος συνάντησης και κοινού βιώματος, μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο διάκρισης και κοινωνικού αποκλεισμού. Όταν η πρόσβαση στον πολιτισμό ντύνεται με την πολυτέλεια και το κύρος της «ελίτ», τότε, άθελά μας, στέλνουμε το μήνυμα ότι η τέχνη δεν ανήκει σε όλους.

Για μένα, η τέχνη είναι το πιο ανθρώπινο πράγμα που έχουμε, δεν κάνει διακρίσεις, δεν ζητάει τίτλους ή κοινωνική θέση. Μιλάει σε όποιον είναι ανοιχτός να τη νιώσει. Γι’ αυτό και κάθε φορά που βλέπω εκδηλώσεις που απομακρύνουν τον απλό άνθρωπο, νιώθω πως κάτι πολύτιμο χάνεται: η ουσία της επαφής, η απλότητα του θαυμασμού, η συγκίνηση του κοινού μπροστά σ’ ένα έργο.

Ως άνθρωποι των μουσείων, έχουμε ευθύνη να κρατήσουμε ανοιχτές τις πόρτες -κυριολεκτικά και μεταφορικά. Να δημιουργούμε χώρους που εμπνέουν, που αγκαλιάζουν τον καθένα, που προσκαλούν το κοινό να νιώσει ότι του ανήκει αυτός ο πολιτισμός. Γιατί, στο τέλος, η τέχνη δεν υπάρχει για να υψώνει τείχη, αλλά για να τα γκρεμίζει.

Τα μουσεία είναι πλέον και “brands”. Πιστεύετε ότι χάνουν τον εκπαιδευτικό/πολιτιστικό τους ρόλο, ειδικά στα παιδιά;

Πράγματι, τα μουσεία έχουν εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε “brands” με λογότυπα, εμπορικές συνεργασίες, καταστήματα, ακόμη και ισχυρή παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτή η πλευρά, αν και φαίνεται «επιφανειακή», είναι αποτέλεσμα της ανάγκης των μουσείων να παραμείνουν βιώσιμα κι ανταγωνιστικά μέσα σ’ έναν κόσμο που λειτουργεί με όρους προβολής και εικόνας.

Όμως, ο κίνδυνος υπάρχει: να χαθεί ο πυρήνας του ρόλου τους- η εκπαίδευση, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, η συναισθηματική επαφή με την τέχνη. Ιδιαίτερα για τα παιδιά, που προσεγγίζουν τα μουσεία με φυσική περιέργεια και φαντασία, είναι σημαντικό να κρατήσουμε ζωντανό αυτό το αίσθημα θαυμασμού κι ανακάλυψης, χωρίς να το αντικαθιστούμε με επιφανειακές εμπειρίες.

Πιστεύω ότι τα μουσεία μπορούν να είναι και “brands” και φορείς παιδείας. Το ζητούμενο είναι να μη χαθεί η ισορροπία, να χρησιμοποιούμε τη δύναμη της εικόνας και της επικοινωνίας όχι για να αντικαταστήσουμε το περιεχόμενο, αλλά για να το αναδείξουμε. Ένα παιδί που φεύγει από το μουσείο έχοντας ρωτήσει γιατί ή πώς, έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα της μάθησης κι αυτό παραμένει το πιο ουσιαστικό μας καθήκον.

Υπάρχουν τρόποι να συνδυαστεί ο πολιτισμός με την προβολή και τη βιωσιμότητα χωρίς να προδίδεται το νόημά του; Αν ναι, αναφέρετε μερικές προτάσεις.

Ναι, φυσικά υπάρχουν τρόποι να συνδυαστεί ο πολιτισμός με την προβολή και τη βιωσιμότητα, χωρίς να προδίδεται το νόημά του. Το κλειδί είναι η πρόθεση και ο σεβασμός με τον οποίο σχεδιάζονται οι δράσεις.

Ορισμένες προτάσεις που θεωρώ ουσιαστικές είναι:

-Συνεργασίες με καλλιτέχνες και δημιουργούς, όπου η σύγχρονη τέχνη συνομιλεί με τα εκθέματα. Έτσι το μουσείο γίνεται τόπος διαλόγου και ανανέωσης, χωρίς να χάνει την ταυτότητά του.

-Εκπαιδευτικά προγράμματα και διαδραστικές εμπειρίες που συνδυάζουν τεχνολογία και συμμετοχή -όχι για εντυπωσιασμό, αλλά για να κάνουν τα εκθέματα πιο προσιτά στα παιδιά και στους νέους.

-Εταιρικές συνεργασίες με ουσιαστικό πολιτιστικό αποτύπωμα, όπου οι χορηγοί δεν επιβάλλουν την εικόνα τους, αλλά στηρίζουν προγράμματα έρευνας, συντήρησης ή πρόσβασης για κοινωνικά ευάλωτες ομάδες.

-Ανοικτά μουσεία με δράσεις στην κοινότητα, υπαίθριες εκθέσεις, ή πολιτιστικά φεστιβάλ που ενώνουν τον χώρο του μουσείου με τον δημόσιο χώρο και τους κατοίκους.

-Διαφάνεια και συμμετοχή του κοινού στις αποφάσεις: όταν οι άνθρωποι νιώθουν πως το μουσείο τους αφορά και τους ακούει, τότε γίνεται πραγματικά ζωντανός οργανισμός και όχι brand.

Ο πολιτισμός μπορεί να είναι βιώσιμος χωρίς να χάνει την ψυχή του. Αρκεί κάθε πρωτοβουλία να ξεκινά από μια απλή ερώτηση: Τι δίνουμε πίσω στην κοινωνία με αυτό που κάνουμε; Αν η απάντηση έχει ουσία, τότε η ισορροπία ανάμεσα σε πολιτισμό και προβολή έχει ήδη βρεθεί.

Αν μπορούσατε να πείτε κάτι στους διοργανωτές εκείνου του δείπνου, τι θα τους λέγατε;

Αν μπορούσα να τους μιλήσω, θα τους έλεγα κάτι πολύ απλό: να θυμούνται ότι αυτά τα έργα και οι χώροι δεν είναι απλώς φόντο για μια όμορφη εικόνα ή ένα εντυπωσιακό event. Κάθε έκθεμα κουβαλά ιστορία, ανθρώπους, πολιτισμό και αξίζει σεβασμό. Θα τους ζητούσα να σκεφτούν τον τρόπο που η πράξη τους φτάνει στο κοινό: αν η εμπειρία που δημιουργούν αναδεικνύει και τιμά τον χώρο ή αν τον υποβαθμίζει σε διακοσμητικό στοιχείο. Δεν είναι κακό να γίνονται εκδηλώσεις, αλλά όπως είπα και πριν η τέχνη χρειάζεται χώρο να αναπνεύσει, χρόνο για να μιλήσει και μια στάση προσοχής από όσους τη φιλοξενούν. Με λίγα λόγια, θα τους έλεγα να φανταστούν τον κόσμο που έρχεται σε αυτό το μουσείο για να δει, να νιώσει, να μάθει κι έπειτα να αναρωτηθούν: ‘’Πώς θα ήθελα εγώ να νιώσω αν ήμουν στη θέση τους;’’ Αυτό το ερώτημα, νομίζω, κάνει τη διαφορά ανάμεσα στην επίδειξη και την ουσία.

Με έμπνευση και μνήμες από τις παιδικές παραστάσεις της Ξένιας Καλογεροπούλου, του Δημήτρη Ποταμίτη και της Λήδας Πρωτοψάλτη έχτισε έναν δικό του, σύγχρονο κόσμο στο παιδικό θέατρο, ο οποίος είναι μοναδικά δεμένος με την παράδοση του θεάτρου σκιών. Από τον Νοέμβριο του 2018, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, αναγνωρίζοντας την αξία και τον ρόλο της παράδοσης, δημιούργησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα σε συνεργασία με τον Ηλία Καρελλά ένα στέκι για το θέατρο σκιών, «Το σπίτι του Καραγκιόζη».

Από το 2013 ο Ηλίας Καρελλάς σκηνοθετεί και συμμετέχει στον καθιερωμένο κύκλο εκδηλώσεων «Χριστούγεννα στο Μέγαρο». Παράλληλα έχει συμμετάσχει σε παραγωγές στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, στο Summer Nostos Festival. Σκηνοθέτησε και συμμετείχε σε παραστάσεις στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, σε συνεργασία με το «Ελληνικό Σχέδιο», στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, στα θέατρα Κάππα, Προσκήνιο, Ριάλτο κ.ά.

Ο Ηλίας Καρελλάς, ο οποίος θεωρεί ως υπέρτατη αξία την υπομονή, εστιάζει στο πριν και μετά την παράσταση δημιουργώντας έτσι παιδικές παραστάσεις, που θα αποτελέσουν το έναυσμα για μία βαθιά, ωραία συζήτηση με τα παιδιά…

Ο Θανάσης Δρίτσας, Καρδιολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής στο Τμήμα Αναίμακτης Καρδιολογίας του Καρδιολογικού Τομέα στο Ωνάσειο Καρδιολογικό Κέντρο, αποτελεί ένα σπουδαίο παράδειγμα γιατρού που ενημερώνεται κι εκσυγχρονίζεται αλλά κι ένα εξίσου σπουδαίο παράδειγμα δημιουργικής προσωπικότητας που τολμάει να συνδυάσει κάθε ιδιότητά του, κάθε ταλέντο, κάθε έκφανση της προσωπικότητάς του, που τολμάει να βρει την ιατρική μέσα στην τέχνη και την τέχνη μέσα στην ιατρική. Δώσε ακόμη δύο λεπτά έμπνευσης στον εαυτό σου, διαβάζοντας το βιογραφικό του καρδιολόγου που γνώρισε τη music- medicine στην Ελλάδα…

Απόφοιτος της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, με ειδίκευση στην καρδιολογία  στα πανεπιστημιακά νοσοκομεία Guy’s & Hammersmith Hospital, RPMS, London, UK. Παράλληλα με τις ιατρικές του σπουδές μελέτησε ανώτερα θεωρητικά και σύνθεση με τους Κώστα Κυδωνιάτη και Γιάννη Ιωαννίδη. Αποτελεί ενεργό μέλος του European Association of Preventive Cardiology (EAPC) της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) και διακεκριμένο μέλος της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (FESC). Είναι παραγωγός της ιστορικής εκπομπής «Μαγικός Αυλός» του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (1999-2001). Η μουσική του χρησιμοποιήθηκε από τη χορογραφική ομάδα διεθνούς φήμης Gelabert-Azzopardi Companya de Danca στο Edinburgh International Art Festival 2004, Arthur’s Feet σε μία πρωτοποριακή παράσταση την οποία παρουσίασαν ως χορευτές άτομα με αναπηρίες. Έργα του έχουν κυκλοφορήσει σε δίσκους (CD), χρησιμοποιεί εμβρυικούς ήχους για εισαγωγή ύπνου σε συνεργασία με τον Αμερικανό αναισθησιολόγο Fred Schwartz (Info Health 2004), Θεραπευτικοί ήχοι απ’ όλο τον κόσμο (εκδ. Ελευθεροτυπία /Ε-Ιατρικά 2004), CD με συλλογή τραγουδιών πάνω σε ελληνική ποίηση με τίτλο Στην άκρη των παραμυθιών-τραγούδια και εύθραυστοι ήχοι για φωνή και πιάνο (Protasis Music 2008), Εικόνες-Κύκλος Ελληνικός (Protasis Music 2015), A portrait in three colors (Digital CD-Protasis Music 2019) και Η αναζήτηση του τέλειου γαλάζιου (CD Protasis Music 2021). Και η δημιουργική λίστα του δε σταματάει εδώ, αφού είναι και συγγραφέας των βιβλίων: Κωδικός Μπλε-ιστορίες στα όρια ζωής και θανάτου (εκδ. Μπαρτζουλιάνος 2008),  Το όνειρο της Αθηνούλας-παραμυθένιες ιστορίες για μικρά και μεγάλα παιδιά (εκδ. Μπαρτζουλιάνος 2009), Η ασθένεια της Υγείας (εκδ. Παπαζήση 2010), Δύο Ποιητικοί Μονόλογοι (εκδ. Μπαρτζουλιάνος 2017), Το διακόνημα και το χειροτέχνημα (εκδ. Παπαζήση 2017), Η μουσική ως φάρμακο (εκδ. Παπαζήση 2018/Ανανεωμένη έκδοση 2023) και το Πανδημιολόγιον Homo Novus Epidemicus (εκδ. Παπαζήση 2021).

Ακόμη με Χορηγία του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Ωνάσης είχε την εκδοτική επιμέλεια των ιστορικών εκδόσεων Μουσικοκινητικά Δρώμενα ως Θεραπευτική Αγωγή (εκδ. Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών 2003) και η Τέχνη ως Μέσον Θεραπευτικής Αγωγής (εκδ. Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών 2004). Τα μουσικά του έργα έχουν παρουσιαστεί συχνά στην Ελλάδα και το εξωτερικό σε πολλές συναυλίες βλ. Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (ΜΜΑ) και Θεσσαλονίκης (ΜΜΘ), Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας, Συνεδριακό Κέντρο Πανεπ. Πάτρας, Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, Θέατρο Άλεκτον, Θέατρο Κολεγίου Αθηνών, Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Ιδρυμα Θεοχαράκη.

Έχετε καταφέρει να συνδυάσετε αρμονικά την επιστήμη με την τέχνη σας. Η αρχική σκέψη πότε και πως ήρθε;

Στη ζωή μου προηγήθηκε η σχέση με τη μουσική. Όταν ήμουν μαθητής στο γυμνάσιο (Βαρβάκειο), διάβασα σ’ ένα σπουδαίο- για την εποχή του-μαθητικό περιοδικό της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών (με τίτλο «Ο Φυσικός Κόσμος») για ένα επιστημονικό πείραμα που αφορούσε στην ευεργετική επίδραση της κλασικής μουσικής στην ανάπτυξη φυτών σε θερμοκήπια. Με είχε συγκλονίσει αυτή η εργασία διότι είχα τότε μια ακαθόριστη πεποίθηση ότι η μουσική ασκεί βιολογικές επιδράσεις. Κράτησα αυτή τη συγκλονιστική παρατήρηση και στη συνέχεια υπήρξα ερευνητής και θηρευτής επιστημονικών δημοσιεύσεων στο αντικείμενο αυτό. Στις αρχές της δεκαετίας του 90, ως εκπαιδευόμενος καρδιολόγος στο Λονδίνο, ήρθα σ’ επαφή μ’ έναν επιστημονικό οργανισμό που υπήρχε εκεί (British Society of Music Therapy) κι άρχισα να αντιλαμβάνομαι πλέον τη σύγχρονη έννοια της μουσικοθεραπείας. Όταν άρχισα να εργάζομαι στο Ωνάσειο μετά την επιστροφή μου στην Ελλάδα ξεκίνησα να οργανώνω και να πραγματοποιώ τα δημιουργικά μου όνειρα πάνω στη σύζευξη μουσικής- ιατρικής.

Γράφετε μουσική από τα οκτώ χρόνια σας. Η ιατρική ήρθε στη ζωή σας ως «κληρονομιά» από τον πατέρα σας, που ήταν επίσης γιατρός;

Κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού μου προσανατολισμού στα χρόνια του λυκείου έπαιξε ρόλο αρχικά η μεγάλη αγάπη για τη Φυσική που πήγαινε πάντα δεμένη με τα μαθηματικά. Οι περισσότεροι απόφοιτοι του Βαρβακείου- που ήταν ένα σχολείο αρίστων- επέλεγαν επαγγέλματα του Πολυτεχνείου και λογικά εκεί με πήγαινε η κλίση μου στις θετικές επιστήμες. Όμως κατάλαβα ότι δεν ήμουν «εκ φύσεως» τεχνοκράτης και μάλιστα με απωθούσαν τα τεχνικά ζητήματα, με απωθούσε το τσιμέντο, τα σίδερα κι οι οικοδομές. Με τραβούσε περισσότερο ο ανθρώπινος οργανισμός, η ανθρώπινη συμπεριφορά και τα μυστήρια της βιολογίας. Σίγουρα επέδρασε- υποσυνείδητα- στην επιλογή μου η οικειότητα με τον κόσμο της ιατρικής, λόγω της ιδιότητας του πατέρα μου που ήταν παιδίατρος. Γενικά υπάρχει στη χώρα μας ένα καταπιεστικό σχολικό κι οικογενειακό περιβάλλον, που επιβάλλει επαγγελματικό προσανατολισμό ζωής σε νέα παιδιά 18 ετών!

Πολλοί δυστυχείς άνθρωποι κυκλοφορούν μεταξύ μας οι οποίοι επέλεξαν μια επαγγελματική πορεία ζωής στα 18 τους χρόνια η οποία τελικά δεν τους έδωσε νόημα ζωής. Εγώ είμαι ευχαριστημένος μέσα από την «υβριδική» μου ύπαρξη (γιατρού και καλλιτέχνη) που κράτησε τον δημιουργικό μου εαυτό ζωντανό.

Σημαντικό ήταν ότι έγιναν τα περισσότερα όνειρα μου πραγματικότητα.

Η ιατρική κοινότητα στην Ελλάδα αποδέχθηκε εύκολα την πρωτοπόρο- κι εκ των υστέρων βραβευμένη- μουσικοθεραπευτική προσέγγισή σας;

Η ιατρική κοινότητα στην Ελλάδα παραμένει τραγικά οπισθοδρομική σε οτιδήποτε αφορά το αντικείμενο ιατρική και τέχνη σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Άλλωστε η χώρα μας έχει «βαπτισθεί» ευρωπαϊκή χώρα, αλλά επί της ουσίας ουδέποτε υπήρξε ένα θεσμικά σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος, παραμένει ακόμη μια βαλκανικού τύπου επικράτεια. Γενικά η μουσική θεραπεία δεν είναι θεσμικά ενταγμένη στο κλινικό ιατρικό έργο και σε αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όμως στην Ευρώπη ανθούν επιστημονικές εταιρείες που θεσμικά προάγουν την πράξη της μουσικοθεραπείας.

Οι μουσικές παρεμβάσεις, ως συμπληρωματικό θεραπευτικό εργαλείο, αρχίζουν όμως δειλά- δειλά να εμφανίζονται σε κατευθυντήριες κλινικές οδηγίες ιατρικών ειδικοτήτων (π.χ. ογκολογία). Στο τέλος της δεκαετίας του ‘90 όταν έδινα διαλέξεις στην Ελλάδα γύρω από την κλινική αξία των μουσικών παρεμβάσεων υπήρξα «φωνή βοώντος εν τη ερήμω». Δεν υπάρχει ακόμη τίποτε συστηματικό στο αντικείμενο σ’ επίπεδο εκπαίδευσης γιατρών και φοιτητών ιατρικής στις Ιατρικές Σχολές της χώρας μας.

Η παραδοσιακή ιατρική εκπαίδευση θεωρεί ως ιατρική πράξη μόνον φαρμακευτικές ή μηχανικές παρεμβάσεις, η σχέση Νους- Σώμα παραμένει εκτός της κλασικής ιατρικής εκπαίδευσης αν και τον δρόμο προς τα εκεί δείχνει πλέον η σύγχρονη νευροεπιστήμη. Να μην ξεχνάμε ότι ζούμε και σε μια (φθονερή θα έλεγα) χώρα όπου το φρέσκο, το νέο, το πρωτοποριακό καταδιώκεται εκ προοιμίου αντί να κατανοηθεί τελικά περισσότερο.

Οι ασθενείς πως αντιμετωπίζουν τη μουσική ως music medicine;

Οι ασθενείς έχουν αντιληφθεί περισσότερο από τους γιατρούς τη βιωμένη θετική εμπειρία της μουσικής ακρόασης με στόχο τη χαλάρωση, τη γείωση με το παρόν, τη μείωση του άγχους, την ανακούφιση του πόνου. Μουσική φάρμακο (music medicine) είναι ένα είδος μουσικής παρέμβασης μέσω χρήσης προεπιλεγμένης μουσικής ακρόασης, ονομάζεται και δεκτική μουσικοθεραπεία. Περισσότερο ολοκληρωμένη και σημαντική θεωρώ ότι είναι η βιωματική ζωντανή παρέμβαση (music therapy) μέσω ειδικά εκπαιδευμένου μουσικού θεραπευτή. Αρκετοί γιατροί έπρεπε να γίνουν οι ίδιοι ασθενείς, πριν αντιληφθούν την αξία των μουσικών θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Οι παλμοί της καρδιάς πόσο και πως επηρεάζονται από τους παλμούς και το beat της μουσικής;

Ο καρδιακός παλμός παρακολουθεί και συγχρονίζεται με τον ρυθμό και το τέμπο της μουσικής. Υπάρχουν ήχοι που μας παλινδρομούν σε στάδια πρωτογενούς ανάπτυξης όπως ο καρδιακός παλμός και οι ήχοι εισπνοής-εκπνοής.

Η σχέση του Ανθρώπου με τη Μουσική ξεκινάει από την ενδομήτρια εμβρυική του κατάσταση, η μουσική σ’ ένα tempo περίπου 70 beats/λεπτό ηρεμεί και γαληνεύει τον άνθρωπο. Ο ρυθμός μας δόθηκε από τους Θεούς για να αποκαταστήσουμε την τάξη όταν υπάρχει τάση για εκτροπή και διαταραχή της ισορροπίας, λέει ο Πλάτωνας στο κορυφαίο έργο του «Τίμαιος».

Αγαπημένη σας φράση είναι η εξής (του μουσικοσυνθέτη Stravinsky): «Η μουσική είναι εκείνο το κομμάτι που μας δένει με τον ουρανό, πριν πέσουμε στη γη ως καθαρή μορφή ύπαρξης». Τι είναι για εσάς η μουσική, σε προσωπικό επίπεδο;

Η μουσική είναι τόσο απαραίτητο συστατικό της δικής μου ζωής όσο και το νερό. Διψάω συνέχεια για μουσική και ξεδιψάω με μουσική. Όταν είχα συναισθηματικές δυσκολίες στα εφηβικά μου χρόνια, ένοιωθα την ανάγκη να ξαπλώνω στο πάτωμα κάτω από το πιάνο με την ουρά που μου είχαν αγοράσει οι γονείς μου ενώ την ίδια στιγμή έβαζα σε δίσκους βινυλίου μουσική των αγαπημένων μου συνθετών Claude Debussy, Maurice Ravel και τον Μεγάλο Ερωτικό του Μάνου Χατζιδάκι.  Ονειρευόμουν μουσική συνέχεια κρυμμένος κάτω από το πιάνο μου. Στα χρόνια άσκησης μάχιμης ιατρικής η μουσική δημιουργία απετέλεσε για εμένα το αντίδοτο- ξόρκι του θανατικού και της δύσκολης επαγγελματικής καθημερινότητας ως μονομαχίας ζωής- θανάτου. Δε φαντάζομαι μια ζωή- να είναι ζωή- χωρίς μουσική. Όπως γράφει και ο Στραβίνσκυ, η μουσική είναι αυτό το κομμάτι που μας έμεινε από εκείνη την ουράνια αθωότητα και χαρά του αρχαίου ανθρώπου.

Τι μουσική προτείνετε συνήθως στους ασθενείς σας;

Για ασθενείς με ζητήματα υγείας της καρδιάς προτείνεται ήρεμη, ονειρική και χαλαρωτική μουσική. Η καρδιά χρειάζεται γαλήνη, αισιοδοξία, ταξίδι του Νου μέσω μουσικής, όνειρο.

Πολύ σημαντική είναι η ακρόαση μουσικής μαζί με άσκηση. Όταν κάνουμε αερόβια άσκηση και τρέχουμε ή περπατάμε γρήγορα η ακρόαση μουσικής μέσω ακουστικών βελτιώνει την αντοχή μας στην άσκηση. Δεν είναι τυχαίο ότι στον αρχαίο κόσμο τα δύο κύρια συστατικά της εκπαίδευσης του ανθρώπου ήταν γυμναστική και μουσική. Άσκηση για το σώμα και μουσική για τον εγκέφαλο είναι το δίπολο της ολιστικής προσέγγισης στην υγεία.

Η μουσική που μας αρέσει είναι η ιδανική συνταγή διότι εξατομικεύεται η ωφέλιμη ακρόαση μουσικής. Ακόμη πιο σημαντικό είναι να μετέχει κάποιος δημιουργικά στην μουσική έκφραση, για παράδειγμα να τραγουδάει, να μάθει ένα όργανο, να μετέχει σε μια χορωδία. Πολλαπλασιάζεται η ωφέλεια από την μουσική όταν η σχέση μαζί της είναι δημιουργική και όχι μόνο σχέση παθητικού ακροατή.

Έχετε κυκλοφορήσει έξι προσωπικούς δίσκους κι επτά βιβλία. Τα τελευταία διαφέρουν αρκετά ως προς το λογοτεχνικό είδος, αλλά και το περιεχόμενο. Ο κοινός παρονομαστής της πολύμορφης τέχνης σας, ποιος είναι;

Η μουσική μου δημιουργία έχει μια κοσμοθεωρία λιτότητας φόρμας, μίνιμαλ θα έλεγα μορφών με έμφαση σε μουσική δωματίου και μικρά σύνολα οργάνων, κυρίαρχο το πιάνο σε συνδυασμό συχνά με βιολί και τσέλο. Το τσέλο είναι πολύ βαθιά εκφραστικό όργανο με χαρακτηριστικά ανδρικής φωνής βαθύφωνου. Πολλά από τα οργανικά μου μουσικά έργα τα χαρακτηρίζω «τραγούδια χωρίς λόγια».  Αρκετά βιβλία μου αναφέρονται στα προβλήματα της ανθρωποκεντρικής άσκησης ιατρικής και στη μεγάλη «ιατροποίηση» των προβλημάτων της ζωής μας σήμερα. Στα έργα μου λογοτεχνίας κυριαρχεί η έννοια του παραμυθένιου και της παραμυθίας, η νοσταλγία της χαμένης αθωότητας κι η ανησυχία για την πιθανή απώλεια καθαρότητας ζωής και σκέψης. Με εκφράζει πολύ ένας στίχος του αγαπημένου μου Χρήστου Μπουλώτη, που έχω μελοποιήσει σ’ ένα από τα τραγούδια μου (Κόκκινη Κλωστή): «Φοβάμαι όσους δεν διαβάζουν παραμύθια…»

Η μουσική στο περιβάλλον όπου ζούμε κι εξελισσόμαστε, λειτουργεί θεραπευτικά αλλά και προληπτικά για την καρδιά μας;

Σε επιστημονικό επίπεδο η μουσική ως επιλεγμένη ακρόαση ή ως βιωματική παρέμβαση μπορεί να δρα προληπτικά και θεραπευτικά. Όμως σε ένα μεγα- επίπεδο κοινωνικό και πολιτισμικό η μουσική έχει όπως απωλέσει όπως φαίνεται τον ιαματικό της ρόλο. Στο εξαιρετικό του βιβλίο με τίτλο «Ηπειρώτικο Μοιρολόι» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Δώμα) ο Κρίστοφερ Κινγκ, βραβευμένος μουσικός παραγωγός και παθιασμένος συλλέκτης δίσκων γραμμοφώνου ανακαλύπτει μέσα από τα μουσικά του ταξίδια την Ηπειρώτικη μουσική. Ο Κινγκ μέσα από ένα σαγηνευτικό ταξίδι θεωρεί ότι στο νότιο άκρο της Ευρώπης, στην Ήπειρο, σαν από θαύμα κρατήθηκε ζωντανός ένας πανάρχαιος τρόπος ζωής που επέτρεψε στη μουσική να διατηρήσει τον ουσιώδη ιαματικό της ρόλο. Ο Κρίστοφερ Κινγκ διατρέχει με αριστοτεχνικό τρόπο την ιστορία της Ηπείρου και γράφει για τα πανηγύρια, τα τσίπουρα, τους Τσιγγάνους ταλαντούχους μουσικούς, τα συλλογικά βιώματα και τις κοινές αναμνήσεις. Προσεγγίζει τη μουσική έκφραση από την μεριά του θρήνου, του νανουρίσματος και της παρηγορίας. Σύμφωνα με τον Κινγκ σταδιακά η μουσική, σε παγκόσμιο επίπεδο, έχει πάψει να διατηρεί την πρωταρχική της ιδιότητα λόγω της αλλοίωσης των πολιτισμικών συστημάτων μέσα στα οποία επιτελούσε τον ιαματικό της προορισμό. Με εξαίρεση όμως την περιοχή της Ηπείρου, όπου συντελείται (ακόμη και σήμερα) με μαγικό τρόπο μια σύνδεση του σκληρού τοπίου με την μουσική έκφραση. Στην Ήπειρο, σύμφωνα με τον Κρίστοφερ Κινγκ, η μουσική γίνεται ένα με την ποίηση, το χορό και τη γιορτή και οι άνθρωποι της Ηπείρου ξέρουν να πενθήσουν και να γλεντήσουν.

Τελικά το μυαλό μας είναι η καρδιά, με την ευρύτερη έννοιά της;

Αυτά τα δύο θα πρέπει να τα δούμε ως συγκοινωνούντα δοχεία, θα μετέθετα αυτή τη σχέση στο επίπεδο Νους- Σώμα ως σύνδεση σωματικής και μη- σωματικής εμπειρίας. Άλλωστε οι περισσότερες παρεμβάσεις μέσω τέχνης στη θεραπεία σήμερα αποκαλούνται διεθνώς Mind-Body Interventions.  

Ανήκετε στους ανθρώπους του beat ή σ’ εκείνους που αντιδρούν συναισθηματικά, στο άκουσμα της μουσικής;

Αυτός ο διαχωρισμός έχει προταθεί από τον φιλόσοφο & μουσικό Adorno. Λόγω της ιδιαίτερης σχέσης μου με τη μουσική δημιουργία και την μακροχρόνια μουσική μου εκπαίδευση γίνομαι συχνά αρκετά εγκεφαλικός και αναλυτικός όταν ακούω μουσική έτσι ώστε ο άνθρωπος του beat και ο συναισθηματικός αναμιγνύονται χωρίς να μπορώ να πω ότι είμαι ξεκάθαρα το ένα ή το άλλο. Συχνά οι μουσικοί βάζουν πολύ «εγκέφαλο» όταν ακούνε μουσική. Διακεκριμένοι μουσικοί, σολίστες κλασικών οργάνων με μεγάλη κλασική παιδεία και εκπαίδευση για να χαλαρώσουν ατομικά ακούνε jazz, pop, rock μουσική.  Πρέπει να αφεθείς στο ποτάμι της μουσικής, να αφεθείς στο ρεύμα της για να δεχθείς τις θεραπευτικές τις επιδράσεις.

Έχετε πει σε συνέντευξή σας ότι δε νιώθετε την ανάγκη να ξεχωρίσετε μέσα σας τον γιατρό από τον καλλιτέχνη, αφού πρόκειται για δύο διαφορετικές ιδιότητες των οποίων η συνύπαρξη σάς βοηθάει να βρίσκετε εσωτερική γαλήνη και ισορροπία. Τι άλλο σας γαληνεύει;

Η θάλασσα με ήπιο κυματισμό, τα κρυστάλλινα νερά των ποταμών που ρέουν, το θρόισμα των φύλλων, η ζωή μακριά από τα μποτιλιαρίσματα της κυκλοφορίας, ένα ποτήρι δροσερό άσπρο κρασί, η ιδέα ότι όσοι αγαπώ είναι όλοι πολύ καλά.

Η δημιουργικότητα αποτελεί τελικά το στίγμα του κάθε ανθρώπου;

Σε όλους τους ανθρώπους υπάρχει δημιουργικότητα αλλά είναι τυχεροί όσοι έχουν ανακαλύψει σε ποιον τομέα μπορούν να είναι πραγματικά δημιουργικοί. Η καλλιτεχνική δημιουργικότητα αποτελεί θαρρώ μια ευλογία συχνά όμως οι καλλιτέχνες είναι άτομα εύθραυστα και χρειάζονται στήριξη για να απελευθερώσουν την πλήρη δυνατότητα τους.

Χρειάζεται μια τεράστια ψυχραιμία και δύναμη για να δαμάσεις τα επικίνδυνα ρεύματα της ευαισθησίας και να φτιάξεις αληθινή δημιουργία, η ευαισθησία δεν αρκεί για να παράγεις πραγματικό έργο ούτε το ταλέντο από μόνο του, θέλει συνεχή κόπο και μόχθο.

Τα παιδιά σας έχουν ανάλογες καλλιτεχνικές τάσεις;

Τα παιδιά μου είχαν όλα καλλιτεχνικά ερεθίσματα, που θαρρώ έχουν αποθηκευτεί στο υποσυνείδητο τους κι ίσως μπορέσουν να εκφραστούν κάποια στιγμή. Δεν έχουν όμως μια εκδηλωμένη και σταθερή καλλιτεχνική δραστηριότητα. Περισσότερο ίσως ο δεύτερος γιος μου-ο Γιώργος Δρίτσας- που είναι πολύ δημιουργικός στον τομέα του σχεδιασμού video games (narrative& design) κι ως επαγγελματικό του αντικείμενο επιτελεί μάλλον καλλιτεχνικό έργο επί της ουσίας.

Τι μουσική θα δίνατε στα παρακάτω; Ιατρική, Οικογένεια, Ζωή, Αθανάσιος Δρίτσας

Για την Ιατρική θα έδινα ένα solid κλασικό έργο με θεραπευτικές ιδιότητες όπως το Air in G String του Johan Sebastian Bach, για την οικογένεια και τη ζεστή αγάπη από τη σύνδεση θα διάλεγα το Βάλς των Λουλουδιών (Valse of the Flowers) από τον Καρυοθραύστη του Piotr Ilich Tchaikovsky, για τη ζωή διαλέγω τον Μεγάλο Ερωτικό του Μάνου Χατζιδάκι και για τον Θανάση (Αθανάσιο) Δρίτσα το ορχηστρικό έργο Η Θάλασσα (La Mer) του Claude Debussy.

Τα μουσικά έργα του Θανάση Δρίτσα

Κόκκινη Κλωστή: Στίχοι Χρήστος Μπουλώτης, ερμηνεύει και συνοδεύει στο πιάνο ο συνθέτης Θανάσης Δρίτσας.

Ονειροσταγόνες: βασισμένο στο έργο για έγχορδα και φλάουτο του Θανάση Δρίτσα με τίτλο «Η βροχούλα», video-art animation της Μαίρης Σάββα

Στην άκρη των παραμυθιών: Στίχοι Χρήστος  Μπουλώτης , μουσική Θανάσης Δρίτσας, ερμηνεύει η Αθηνά Δημητρακοπούλου, video-art animation Μαίρη Σάββα.

Στη Θάλασσα: Για piano και cello. Ανήκει στη συλλογή έργων Η αναζήτηση του τέλειου γαλάζιου .

Χορός με την σκιά-Πήτερ Παν: Από την συλλογή έργων του Θανάση Δρίτσα με τίτλο «Δύο μουσικά Παραμύθια» (CD LYRA)

Φέτος τον βλέπουμε στο 5×5 του ΑΝΤ1 και παρόλο που ήταν από τα βασικότερα πρόσωπα για απευθείας ανάθεση του τηλεοπτικού DEAL στον ALPHA, τελικά επέλεξε να κάνει ξανά deal με το 5×5 του ΑΝΤ1. Οπότε θα συνεχίσουμε να τον απολαμβάνουμε περιμένοντας την επόμενη ατάκα του και μόλις θα κλείνουμε την τηλεόραση θα λέμε «Ωραίος τύπος, μακάρι να υπήρχαν κι άλλοι σαν αυτόν στην τηλεόραση, τον παραδέχομαι» κι άλλα τέτοια. Προσωπικά μόλις έφυγα από τη συνέντευξη, είπα στους συνεργάτες μου «Μου έφτιαξε τη μέρα! Εύχομαι να του πηγαίνουν όλα καλά, γιατί δε σταματά να προσπαθεί και κυρίως, γιατί του αξίζει».

Είσαι ένας εμφανώς δημιουργικός άνθρωπος, με πλούσιο βιογραφικό. Αν κάποιος ρωτούσε την ιδιότητά σου, ποια θα του έλεγες πως είναι;

Ένας καλλιτέχνης ο οποίος συνδυάζει διάφορες τέχνες όπως είναι η υποκριτική, η μουσική, το θέατρο δρόμου, ο χορός, τα ζογκλερικά λέγεται performer, αλλά επειδή ο κόσμος στην Ελλάδα δεν είναι τόσο εξοικειωμένος με αυτό τον όρο, κρατώ την ιδιότητα του καλλιτέχνη. Όπως λένε κι οι στοίχοι του Κώστα Ασμανίδη από το γνωστό τραγούδι… « Καλλιτέχνης θα πει να μιλάς στη σιωπή και να ακούνε οι άλλοι. Καλλιτέχνης θα πει όλα όσα δεν είσαι κι όλα όσα μιμείσαι…»

Από όσα πράγματα έχεις κάνει επαγγελματικά και φτάνοντας στο σήμερα, τι πιστεύεις πως σου ταιριάζει περισσότερο στην παρούσα φάση της ζωής σου;

Κάθε φάση της ζωής μου μέχρι τώρα είχε την μαγεία της. Όταν έκανα παραστάσεις στον δρόμο, ένιωθα την δύναμη του αυτοσχεδιασμού να  μπορώ  να μαγέψω τυχαίους περαστικούς και να τους κάνω να σταματήσουν, να θαυμάσουν, να χειροκροτήσουν. Μετά στο θέατρο και στον χορό ένιωθα την δύναμη της σκηνής, των φώτων, της θεατρικής ομάδας που λειτουργούσε ως σύνολο για να βγει μια ολοκληρωμένη παράσταση. Ακολούθησαν οι μουσικές σκηνές, όπου αισθάνθηκα την αγάπη του κοινού στο πρόσωπο μου γιατί έρχονταν για εμένα. Και φτάνουμε στο σήμερα, που με την τηλεόραση νιώθω ότι μπαίνω στα σπίτια όλου του κόσμου και προσπαθώ να τους κερδίσω, να μείνουν στο κανάλι να δουν την εκπομπή μου. Έχει πολλά κοινά με τον δρόμο η τηλεόραση, είναι σαν να χαζεύεις βιτρίνες. Παρόλα αυτά νομίζω ότι είμαι καλλιτεχνικά ανήσυχος μιας και τώρα που κάνω τηλεόραση μπορεί με τον καιρό να βαρεθώ και να θέλω να κάνω θέατρο ή να ξαναφτιάξω τους Σαλ.ά.τ.α και να γυρίσω στις μουσικές σκηνές.

Έχεις μιλήσει σε συνεντεύξεις για την πορεία σου και μάλιστα είπες ανοιχτά ότι αυτοπροτάθηκες για την εκπομπή που παρουσιάζεις σήμερα. Διεκδικείς πάντα όσα θέλεις να πετύχεις κι όσα ονειρεύεσαι;

Διεκδικώ πάντα με σθένος κι όσο δεν τα καταφέρνω τόσο πεισμώνω. Δεν το παίζω θαρραλέος ιππότης, μην ακουστώ έτσι, αλλά διεκδικώ μόνο όταν ξέρω τι θέλω ακριβώς.

Κι αυτό το νιώθω μόνο στην καρδιά. Βλέπεις εμείς οι καλλιτέχνες είμαστε περισσότερο συναισθηματικοί τύποι παρά λογικοί. Στην συγκεκριμένη περίπτωση του 5×5 μιας και είμαι πολύ φαν του Αμερικάνου παρουσιαστή, ήθελα να το τολμήσω. Έλεγα όμως μέσα μου πως αν δεν τα καταφέρω, τελικά ίσως και να μην ήταν η ώρα του να συμβεί και θα ξαναπροσπαθούσα σίγουρα.  

Πόσα από τα παιδικά όνειρά σου έχεις πραγματοποιήσει;

Μικρός έλεγα, όταν πρωτοξεκίνησα, την κιθάρα και να τραγουδώ. Ονειρευόμουν ότι μια μέρα θα εμφανιστώ ζωντανά σε χιλιάδες κόσμου και θα είναι εκεί γιατί έχουν έρθει για την παράστασή μου. Έχω κάνει πάρα πολλά μεγάλα και μακρινά ταξίδια με την φαντασία μου, τα σκάρωνα και συνεχίζω να τα πραγματοποιώ. Πάντα ήξερα ότι ήθελα να γίνω μπαμπάς κι έχω σήμερα μια υπέροχη οικογένεια, με μία γυναίκα που αγαπώ και δυο αντράκια που λατρεύω.

Είμαι γεμάτος έμπνευση και καλλιτεχνική δημιουργία, ο νους μου κατεβάζει όλο καινούργιες ιδέες και δεν κουράστηκα καν.

Έχω ξεκινήσει με μία βαλιτσούλα γεμάτη ζογκλερικά κι ένα μονόροδο καταφέρνοντας να με βλέπουν οι συγγενείς στην τηλεόραση στον Καναδά και να μου στέλνουν συγχαρητήρια. Δεν μένει παρά το ταξίδι στο φεγγάρι, μιας και από το Δημοτικό ήθελα να γίνω αστροναύτης!

Πολλοί σε μπερδεύουν με τον Τόνι Σφήνο, ο οποίος έχεις δηλώσει ότι σε μιμείται. Τι συμβαίνει τελικά μεταξύ σας;

Ο «κύριος» Σφήνος είναι ένας showman τον οποίο δεν έχω σε εκτίμηση, όχι για το υπέροχο έργο του και τους χιλιάδες φαν του μιας κι έχει αναβιώσει από όσο ξέρω όλη την εποχή των ‘60ς και ‘70ς πολύ πετυχημένα με μια πορεία σχεδόν 15 χρόνων χωρίς δισκογραφία, αλλά γιατί έχει εκφραστεί με απαξιωτικό τρόπο δημόσια στο πρόσωπο μου και λυπάμαι για αυτό. Θα ήθελα επιτέλους ο κόσμος να ξεκαθαρίσει τα πράγματα στο μυαλό του και να μη με μπερδεύει με αυτόν γιατί αν συνεχιστεί το τροπάριο, θα αναγκαστώ να κινηθώ νομικά.

Πάμε να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα τον Θάνο…  Είσαι 46 ετών, κατάγεσαι από τα Καλάβρυτα, έχεις δύο παιδάκια κι είσαι τραγουδιστής, τηλεπαρουσιαστής και ηθοποιός. Τι δε γνωρίζει το ευρύ κοινό για εσένα, που θα ήθελες να μάθει;

Κατάγομαι επίσης κι από την Ελευσίνα και συγκεκριμένα από την περιοχή Καλιμπάκι. Μικρός ήμουν παπαδάκι στην εκκλησία του χωριού. Έδωσα εξετάσεις, για να γίνω γιατρός στην 2^η δέσμη τότε. Παράτησα τις σπουδές μου στο τμήμα Ηλεκτρονικής στα ΤΕΙ Πειραιά για να πάω σε μία σχολή τσίρκου στο Βέλγιο. Ξεκίνησα στα 28 μου μπαλέτο και σύγχρονο χορό. Παίζω μπάντζο, λατρεύω το βουνό, θα ήθελα να είχα ένα ράντσο και γελάδια και πρόβατα, με λίγα λόγια θα ήθελα να ήμουν καουμπόης. Ακούω πολύ παραδοσιακό κλαρίνο και λατρεύω τα πανηγύρια.

Ποιες είναι οι αξίες, που οδηγούν τον Θάνο;

Καλοσύνη, ευγένεια, αγάπη, σεβασμός, αυτοπεποίθηση φουλ με μπόλικη αισιοδοξία και μην ξεχάσω την εργατικότητα, που μου αρέσει πολύ.

Ποια είναι η πιο ευτυχισμένη στιγμή στη ζωή του Θάνου;

Ήταν διπλή η ευτυχισμένη στιγμή όταν κράτησα για πρώτη φορά στην αγκαλιά μου ένα, και μετά από ένα χρόνο, άλλο ένα μωράκι. Πολύ συγκινητική στιγμή, όλοι οι γονείς καταλαβαίνουν.

Ποια είναι η πιο στενάχωρη στιγμή στη ζωή του τόσο χαμογελαστού Θάνου;

Όπως όλοι οι γονείς καταλαβαίνουν έτσι κι όσοι έχουν κατοικίδιο. Δυστυχώς πριν δύο χρόνια χάσαμε τον σκυλάκο μας, που ήταν μαζί μας δέκα χρόνια. Ξεψύχησε στην αγκαλιά μου και δεν θέλω να ξαναποκτήσω κάποιο σκυλί, δεν θέλω να ξαναδεθώ τόσο πολύ γιατί τα λατρεύω και δε μπορώ να το ξαναπεράσω αυτό.

Η αλήθεια είναι πως οι περισσότεροι έχουμε στο μυαλό μας έναν άνθρωπο, που είναι μόνιμα με το χαμόγελο, που λειτουργεί με χιούμορ και με την ίδια θετική διάθεση ξεπερνάει τα δύσκολα. Είσαι πράγματι αυτό στην καθημερινότητά σου;

Είμαι έτσι γενικά, με αποτέλεσμα όταν κάτι σκέφτομαι ή με προβληματίζει να φαίνεται αμέσως.

Στα δύσκολα ενεργοποιείται ένας μηχανισμός αυτοάμυνας, που αυτόματα ψάχνει διεξόδους. Δεν πέφτω ψυχολογικά αλλά αμέσως προσπαθώ να βρω τη λύση, το διαφορετικό, την εναλλακτική. Ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων που γελούν, μιλούν και τραγουδούν οπότε μη μας φοβάστε, είμαστε καλά!

Πες μου τι ντύθηκες σήμερα παίρνοντας τα παιδιά σου από το σχολικό; 

Σήμερα ντύθηκα μουσικός τρομπονίστας φιλαρμονικής εξ’ Αμερικής βεβαίως βεβαίως. Είχα το σακάκι και το καπέλο, του οποίου του έλειπε το φτερό. Βρήκα το φτερό, βρήκα παντελόνι, δανείστηκα το τρομπόνι και… έτοιμος!

Πως ξεκίνησε όλο αυτό με τις στολές, που τρελαίνει τα παιδάκια κι είναι τόσο τέλειο να τα ακούς να φωνάζουν από χαρά όταν σε βλέπουν;

Μου ήρθε ένα μεσημέρι ξαφνικά. Έχω αρκετές στολές Ινδού και μία φορά ντύθηκα με μία από αυτές. Βούτηξα κάτι γλειφιτζούρια που βρήκα και είπα θα βγω να υποδεχτώ το σχολικό, θα κεράσω τα παιδάκια και θα παραλάβω τα δικά μου ντυμένος έτσι και θα το κάνω και βίντεο. Είχε πολύ επιτυχία κι είπα θα το συνεχίσω. Έκτοτε έχω ντυθεί Ταϊλανδός, μπανάνα, Μεξικανός, Έλσα, Μότσαρτ, καουμπόης και πειρατής. Εννοείται ότι έπεται και συνέχεια. Πρέπει να δείτε τα βλέμματα των παιδιών στο σχολικό και τις φωνές τους πως κάνουν όταν με βλέπουν, αυτά των περαστικών που με κοιτούν- όσοι δε γνωρίζουν- σαν τρελό, τις ατάκες που λένε κι επειδή πλέον το έχουν μάθει οι περισσότεροι στη γειτονιά περιμένουν να βγάλουμε φωτογραφίες.

Αυτή η ωραία συμμετοχή του πατέρα (που μεταξύ μας γίνεσαι και λίγο ήρωας στα μάτια τους) στην καθημερινότητα των παιδιών, τι πιστεύεις πως δίνει στο παιδί;

Πρώτα σκέφτομαι ότι θέλω να τους εξιτάρω τη φαντασία. Ότι δεν είναι ότι βλέπει μόνο στα κινούμενα σχέδια ή στα παραμύθια που διαβάζει.

Νομίζω ότι το παιδικό βλέμμα φαντάζεται ή και «βλέπει» άλλα πράγματα. Ένα δέντρο για παράδειγμα, που χτυπιέται από τον δυνατό αέρα μπορεί στα ματάκια τους να έχει μάτια και να είναι θυμωμένο όπως και μία μπουλντόζα που σκάβει, πεινάει και τρώει το χώμα κλπ. Θέλω να μπαίνω στον κόσμο τους, γιατί όταν γίνεις μπαμπάς βλέπεις τελείως διαφορετικά τα πράγματα και μπορείς να πάρεις τρομερή έμπνευση. Οπότε τους ενισχύω την φαντασία πριν την απορροφήσει η οθόνη και μετά θέλω να είναι ακομπλεξάριστα.

Να είναι δυνατά, να τολμούν ό,τι θελήσουν. «Να ο μπαμπάς σήμερα ήθελα να ντυθεί γάιδαρος και να έρθει μια βόλτα στο νηπιαγωγείο να κάνει τα παιδάκια ντέη-ντέη. Κι εγώ θα πάω μεθαύριο να πω δυνατά τη γνώμη μου σε μια συνέλευση, θα πάω να μιλήσω στο κορίτσι που μου αρέσει, θα έχω λόγο, τόλμη και φαντασία». Αυτά σκέφτομαι ότι θα έχω πετύχει πέραν των ωραίων αναμνήσεων που θα διηγούνται στα εγγόνια μου, με τα χρόνια τα δικά μου παιδιά, ότι ο πάππους ερχόταν ντυμένος μπανάνα στο σχολικό κι όλοι χαιρόμασταν που τον βλέπαμε.

Με στολή έκανες και πρόταση γάμου στο κορίτσι σου. Τι σημαίνουν λοιπόν για εσένα οι στολές;

Ναι η σύζυγος είχε την τιμητική της. Ναύαρχος παρακαλώ πήγα κι εξεπλάγην λίγο μπορώ να πω όταν με αντίκρυσε μιας και πάλι σκέφτηκε, τί σκαρώνει πάλι ο τρελός; Οι στολές είναι ρόλοι. Ξεκίνησα όλη αυτή τη συλλογή από καπέλα. Έχω πάρα πολλά καπέλα και τα φορούσα υποδυόμενος κάθε φορά και άλλον ρόλο. Πιστεύω ότι μπαίνοντας κάθε φορά σε άλλο ρόλο, εξερευνώ καινούργιους κόσμους κι αποκτώ ρεπερτόριο. Για ντύσου λέω με λερωμένη φόρμα και πήγαινε σε μία οικοδομή να δεις πώς είναι να είσαι μεροκαματιάρης εργάτης. Και το κάνω και συμπεριφέρομαι έτσι και νιώθω ότι ανοίγω μια πόρτα. Κρατάω κινησιολογία, ατάκες που μου λένε, που απαντώ, γεννάω κάποιο σκέτς, χτίζω μια συνθήκη κι όπου με πάει. Δεν ξέρω αν ακούγεται σαν καλλιτεχνική αυτοϊκανοποίηση αλλά αυτό είναι!

5x5… Όποιος έχει δει την εκπομπή, καταλαβαίνει πως αυτό είναι για εσένα και πολύ καλά έκανες να κάνεις την πρότασή σου. Υπάρχουν άλλες σκέψεις για τα επαγγελματικά σου;

Μου αρέσει, όπως καταλάβαμε όλοι, το show. Πιστεύω ότι κάποια στιγμή θα γίνει κάτι διαφορετικό βραδινό, τηλεοπτικά και θα δοθεί η ευκαιρία. Αλλιώς ξέρεις, θα αυτοπροταθώ πάλι ή θα στήσω μόνoς μου κάτι! Επίσης μου αρέσει η φάρσα κι ο αυτοσχεδιασμός. Οπότε ό,τι έχει να κάνει με συναναστροφή κόσμου και ταξίδια είμαι μέσα.

Τι είναι το Color Blocking

Ως color blocking ονομάζουμε την τεχνική του συνδυασμού ενός συνόλου διαφορετικών χρωμάτων κι αποχρώσεων. Ουσιαστικά επιλέγεις χρώματα, που θεωρούνται ως αντίθετα στον τροχό χρωμάτων και τα συνδυάζεις με στόχο τη δημιουργία ενός ενδιαφέροντος αποτελέσματος με συμπληρωματικούς χρωματικούς συνδυασμούς. Επομένως μιλάμε για μία διαδικασία, που προϋποθέτει φαντασία, γνώση των χρωμάτων, έμπνευση κι υψηλή αντίληψη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα color blocking αποτελούν το κόκκινο χρώμα με το μπλε ρουά και τις αποχρώσεις του ή το μπλε με το κίτρινο (χρώματα που αξιοποιούσε κι ο Piet Mondrian στα έργα του).

Piet Mondrian: Το «Who is who» ενός εμβληματικού καλλιτέχνη

• Γεννήθηκε το 1872 στην Ολλανδία.
• Έζησε στην Ολλανδία, τη Γαλλία και την Αμερική.
• Το πραγματικό όνομά του ήταν Piet Cornelis Mondiaan (με δύο «a»), το οποίο άλλαξε σε Piet Mondrian όταν το 1906 πήγε στο Παρίσι προκειμένου να δείξει πόσο δεκτικός ήταν στην παριζιάνικη avant- garde νοοτροπία.
• Ήταν το δεύτερο από τα συνολικά πέντε παιδιά της οικογένειάς του κι από μικρός είχε την παρότρυνση για να ασχοληθεί με τη μουσική και τη ζωγραφική.
• Ο πατέρας του ήταν ερασιτέχνης ζωγράφος και του έκανε μαθήματα ζωγραφικής, ενώ ο θείος του ήταν ο καταξιωμένος Δανός ζωγράφος Fritz Mondriaan.
• Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών στο Άμστερνταμ κι εργάστηκε ως δάσκαλος στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
• Ο Piet Mondrian ήταν ένας από τους ιδρυτές του κινήματος De Stijl (1917), δηλαδή «The Style»που χαρακτηρίζονταν από μοντέρνα στοιχεία κι απαρτίζονταν από καλλιτέχνες κι αρχιτέκτονες. Η θεμελιώδης ιδέα του κινήματος του Νεοπλαστικισμού- όπως είναι ευρέως γνωστό- ήταν η καθαρή αφαίρεση μέσα από τη μείωση της μορφής και του χρώματος. Οι καλλιτέχνες μείωσαν λοιπόν τα εικαστικά έργα σε κάθετες κι οριζόντιες γραμμές, χρησιμοποιώντας μόνο μαύρο, λευκό και κάποια βασικά χρώματα.
• Προσωπικά ήταν ελεύθερος σε όλη τη ζωή του, με λίγα κοσμικά υπάρχοντα.
• Απεβίωσε το 1944, σε ηλικία 71 ετών, μετά από μάχη που έδωσε με την πνευμονία. Η κηδεία του πραγματοποιήθηκε στο Μανχάταν, με σχεδόν 200 άτομα μεταξύ των οποίων ήταν και σημαντικοί καλλιτέχνες όπως οι Marcel Duchamp, Marc Chagall, Fernand Leger, Robert Motherwell.

Η έμπνευση πριν το Color Blocking & οι αναφορές στην pop κουλτούρα και τη μόδα

Κι όπως οι περισσότεροι από εμάς αλλιώς ξεκινάμε και κάπου αλλού οδηγούμαστε στην πορεία, έτσι κι ο ζωγράφος Piet Mondrian δεν ξεκίνησε από την αφηρημένη τέχνη. Όταν δίδασκε στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ζωγράφιζε στον ελεύθερο χρόνο του έργα κυρίως ποιμαντικού χαρακτήρα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’20 συνέχισε με σκηνές εξοχή του τοπικού περιβάλλοντος, με μία ιδιαίτερη προσκόλληση σε τοπία ιμπρεσιονιστικού και νατουραλιστικού στιλ. Ο Piet Mondrian πειραματίστηκε πολύ, τόσο σε χρώματα όσο και σε σχήματα και μορφές, μέχρι να γίνει ένας καλλιτέχνης φαινόμενο κι ένας αξέχαστος θεωρητικός της τέχνης. Τα έργα του ωρίμαζαν με τα χρόνια κι εκείνος επέλεξε να ακολουθήσει την αφηρημένη τέχνη. Σήμερα πολλοί ιστορικοί τέχνης συνδέουν τον Mondrian με τον μοντερνισμό και τις πραγματικές αρχές του συγκεκριμένου κινήματος. Επηρεάστηκε κι εκπροσώπησε πολλά στιλ όπως είναι ο Αφηρημένος Εξπρεσιονισμός κι ο Μινιμαλισμός, αλλά κι επηρέασε τις μορφές τέχνης όπως είναι το design, η αρχιτεκτονική, το σχέδιο επίπλων και φυσικά η μόδα. Οι θεωρίες και το έργο του επηρέασαν πολλούς μεταγενέστερους καλλιτέχνες και βοήθησαν στην τροποποίηση των παραδοσιακών προτύπων του κόσμου της τέχνης.

Piet Mondrian & Color Blocking στη μόδα και κάθε μορφή τέχνης

Η artistic σκέψη του λοιπόν, αποτυπώθηκε στην pop κουλτούρα και τη μόδα μέσα στα χρόνια, παραμένοντας διαχρονική έως σήμερα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:

• Η σειρά από τσάντες και βαλίτσες του οίκου Hermès, εμπνευσμένη από τα αφηρημένα έργα του Mondrian

• Η κολεξιόν «Mondrian color-blocking day-dress» του οίκου Yves Saint Laurent’s

• Η make-up σειρά της L’Oréal

• Τα Nike’s «Dunk Low SB» sneakers, εμπνευσμένα από τον νεοπλαστικισμό
• Το εξώφυλλο άλμπουμ των White Stripes De Stijl 

• Ο χαρακτήρας «Data» στη σειρά Star Trek: The Next Generation has a replica of Tableau I (1921) in his residence

Η αναζήτησή του Piet Mondrian για αρμονία κι ισορροπία μέσω της ζωγραφικής έφερε μία εντελώς νέα πνοή στο τι πραγματικά πρεσβεύει η τέχνη, ξεπερνώντας τις απλές αισθητικές εκτιμήσεις. Το color blocking γεννήθηκε από έναν σπουδαίο καλλιτέχνη, με υψηλή αντίληψη των χρωμάτων και των λιτών γραμμών.

Χριστιάνα, μέχρι τώρα έχουμε συνηθίσει στα χειροποίητα ρούχα κι αντικείμενα αλλά ως όρος τα «χειροποίητα υφάσματα» δε μας είναι πολύ οικείος ακόμη στην Ελλάδα. Εξήγησέ μας λίγο τι σημαίνει χειροποίητο ύφασμα.

Δε μας είναι οικείο, γιατί δεν υπάρχει κάποια σχολή να το σπουδάσεις. Εγώ σπούδασα στην Αγγλία σχεδιασμό υφασμάτων, όπου δοκιμάσαμε τέσσερις διαφορετικές ειδικότητες, πλέξιμο σε μηχανή, ύφανση σε αργαλειό, κέντημα στο χέρι και με μηχανή και το printing, δηλαδή μεταξοτυπία και βαφές. Η τελευταία λοιπόν ειδικότητα είναι η δική μου. Χρησιμοποιώ μόνο οργανικά υφάσματα, βαμβάκι, μετάξι, μαλλί και λινό, τα οποία προσπαθώ να προμηθεύομαι από την Ελλάδα. Τα υφάσματα έρχονται σ’ εμένα λευκά κι εγώ τα βάφω με φυτικές βαφές. Ακολουθεί η διαδικασία του πατρόν και το ράψιμο. Επίσης έχω κι έναν χειροκίνητο αργαλειό, ο οποίος μοιάζει με τον παλιό όπως τον έχουμε στο μυαλό μας, αλλά με πιο σύγχρονα εξαρτήματα. Αξίζει να σημειώσω εδώ ότι τον αργαλειό μου έχουν φτιάξει δύο αδέρφια, οι Icaros Looms, που κατασκευάζουν σύγχρονους αργαλειούς βασισμένους σε παραδοσιακούς.

Τα χρώματα έχουν τις ρίζες τους έτσι κι αλλιώς στη φύση. Τι άλλαξε μέσα στα χρόνια και δεν παράγονται φυσικά τα υφάσματα, όπως το κάνεις εσύ;

Όλα τα υφάσματα βάφονταν με φυτικές βαφές μέχρι τα τέλη του 19^ου αιώνα, που άρχισαν να εμφανίζονται οι συνθετικές βαφές κι ουσιαστικά κάνουν τη διαδικασία πολύ πιο γρήγορη. Με τη βιομηχανική επανάσταση άρχισαν όλα να γίνονται πιο γρήγορα κι οι συνθετικές βαφές ήταν πολύ πιο οικονομικές. Για παράδειγμα παλαιότερα χρησιμοποιούσαν χρώματα ανάλογα με την εποχή. Δε μπορούσες να διαλέξεις ό,τι χρώμα ήθελες, παρά μόνο αυτό που μπορούσε να δώσει η συγκεκριμένη εποχή του χρόνου. Τώρα με τις συνθετικές βαφές μπορείς να έχεις ό,τι χρώμα επιθυμείς, όποτε το επιλέξεις.

Γιατί τώρα υπάρχει η ανάγκη να φτιάξουμε μόνοι μας χρώματα κι υφάσματα, όπως παλιά;

Η βιομηχανία της μόδας είναι ο δεύτερος κλάδος μετά τη γεωργία που καταστρέφει τον πλανήτη με τα χημικά, με τα απόβλητα, την υπερβολική χρήση νερού και ρεύματος. Για παράδειγμα με τις χημικές βαφές στις χώρες της Ασίας μολύνονται όλα τα ποτάμια και ο κόσμος δεν έχει νερό. Σε αυτό το πρόβλημα έχει προστεθεί κι εκείνο των εργατικών, γιατί το fast fashion έχει γίνει κάτι πολύ μεγάλο ειδικά σε Ινδία, Πακιστάν και Μπαγκλαντές.

Ας μην ξεχάσουμε το δυστύχημα του 2013 που έγινε στο Μπαγκλαντές, παρά τις προειδοποιήσεις, στο οποίο σκοτώθηκε πολύς κόσμος για λογαριασμό μεγάλης αλυσίδας fast fashion. Από τότε ξεκίνησε το fashion revolution, που υποστηρίζει πολύ τη βιωσιμότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία των ζώων. Ακόμη έχουμε αρχίσει να μαθαίνουμε περισσότερα και πλέον γνωρίζουμε πως οι φυτικές βαφές δε βλάπτουν ούτε τον καταναλωτή ούτε τον σχεδιαστή, ο οποίος τις πιάνει με τα χέρια του. Να πούμε πως επειδή οι φυτικές βαφές δρουν μόνο σε οργανικά υφάσματα κι όχι συνθετικά, συμβάλλουν στην καλή υγεία της επιδερμίδας. Τέλος μπορούμε να πετάξουμε τη φυτική βαφή στον κήπο, η οποία λειτουργεί κι ως λίπασμα.

Ο ένας πυλώνας σου για δημιουργία είναι η βιωσιμότητα. Σε τι άλλο δίνεις βάση;

Μου αρέσει πολύ η μοναδικότητα. Από παιδί ακόμη ήθελα τα ρούχα που φοράω να είναι μοναδικά και να μην τα φοράει κάποιος άλλος. Όσα φτιάχνουμε λοιπόν στο εργαστήριό μου είναι πράγματι μοναδικά, αφού δε μπορεί λόγω της διαδικασίας βαφής των υφασμάτων να βγει δεύτερο πανομοιότυπο κομμάτι. Γι’ αυτό βλέπω τα χειροποίητα υφάσματα και τις δημιουργίες μας ως μικρά κομμάτια τέχνης.

Τι βρίσκει ο καταναλωτής σ εσένα;

Scrunchies, κορδέλες για τα μαλλιά, τσάντες, μαξιλαροθήκες ύπνου, μάσκες ύπνου και με λεβάντα, είδη σπιτιού όπως runners, γυναικεία ρούχα (τα οποία είναι κυρίως καλοκαιρινά). Δε βγάζουμε κολεξιόν στα ρούχα, αλλά διαχρονικά πατρόν σε μετάξι και λινό βαμβάκι, τα οποία μπορούν να φορεθούν από όλες τις ηλικίες. Θέλω ο λόγος, που αγοράζεις να είναι κυρίως το ύφασμα κι όχι π.χ. το σχέδιο. Παράλληλα έχουμε και το Made to Order, ώστε να μπορεί κάποιος να ράψει ένα ρούχο ή ακόμη και το νυφικό του. Έτσι ο καταναλωτής μπαίνει στη διαδικασία σχεδιασμού και μετά έχουμε όλοι μία ωραία σχέση μεταξύ μας. Κάθε κομμάτι αποτελεί και μία ξεχωριστή ιστορία.

Γιατί διάλεξες τον δύσκολο δρόμο αφού φαντάζομαι πως καθετί που φτιάχνεις, απαιτεί αρκετές ώρες εργασίας;

Όταν ήμουν στην Αγγλία, μεταξύ τρίτου και τέταρτου έτους σπουδών, έκανα την πρακτική μου σ ένα top στούντιο ζωγραφίζοντας όλη μέρα. Οι σχεδιαστές έπαιρναν τις ζωγραφιές μας- ήμασταν 6 κοπέλες- τις σκάναραν, άλλαζαν λίγο τα χρώματα και τις έστελναν στην Κίνα. Μετά από δύο με τρεις εβδομάδες έρχονταν σε Α3 και τις πήγαιναν για πώληση σε εταιρείες fast fashion. Κάθε μέρα, για 3 μήνες γινόταν αυτή η διαδικασία χωρίς concept ή trend research. Χρησιμοποιούσαν τη δουλειά μας, την οποία δε μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε ούτε στο portfolio μας. Από τα δικά μου σχέδια, τους άρεσαν πολύ τα λουλούδια μου. Την ίδια χρονιά λοιπόν πήγα για δύο εβδομάδες στην Ινδονησία για μαθήματα φυτικών βαφών κι έκανα τη σύγκριση. Επέστρεψα για την πτυχιακή εργασία, μού πρότειναν δουλειά στο στούντιο όπου έκανα την πρακτική μου και χωρίς να χαρώ ιδιαίτερα, είπα ναι αλλά θα ξεκινήσω από Ιανουάριο κι όχι από Σεπτέμβρη. Έτσι στο μεσοδιάστημα πήγα ξανά στην Ασία, σ’ επτά χώρες αυτή τη φορά, για να παρακολουθήσω μαθήματα φυτικών βαφών. Είχα σκεφτεί να μάθω, για να κάνω γι’ αρχή κάτι παράλληλα- τα απογεύματα- με τη δουλειά σαν χόμπι. Εκεί όμως είδα πάρα πολλά στούντιο, που ήταν πολύ μικρά, κυρίως με γυναίκες που αναλάμβαναν όλη την παραγωγή. Πέρασα πολύ χρόνο σε κάθε σεμινάριο, περίπου 1 εβδομάδα, δέθηκα με τους ανθρώπους, μού άρεσε η ζωή τους και κάπως έτσι αποφάσισα ότι δε θέλω να γυρίσω στο Λονδίνο αλλά να έχω ένα τέτοιο στούντιο στην Αθήνα.

Γύρισα το 2019, ξεκίνησα αρχικά μόνη μου σε συνεργασία με αρχιτέκτονες για διάφορες βίλες και τον πρώτο χρόνο έκανα μόνο αυτό. Μετά με ανακάλυψε το Μουσείο Μπενάκη, που μου έκανε την πρώτη μεγάλη παραγγελία μου και χρειάστηκα μία βοηθό. Τώρα, 4,5 χρόνια μετά, έχουμε έναν υπέροχο μεγάλο χώρο με αργαλειούς και ραπτομηχανές, με showroom και δύο υπαλλήλους, τη Βιολέτα και τη Ματίλντα, έχοντας αρχίσει να φτιάχνω αυτό που έχω στο μυαλό μου.

Τι σου έχει μείνει ως διδαχή από το ερευνητικό ταξίδι σου στη Νοτιοανατολική Ασία;

Το πιο φιλικό οικογενειακό περιβάλλον! Το είδα και είπα «Αυτό θέλω να κάνω!». Εννοείται πως έχουμε μέρες άγχους ή πίεσης, αλλά γενικά υπάρχει μία ηρεμία κι αυτό συμβαίνει λόγω των διαδικασιών. Για παράδειγμα τον Οκτώβριο πήγαμε οι τρεις κοπέλες μαζί με τον σκύλο, μαζέψαμε φυτά για τρεις ημέρες, γυρίσαμε κι αφιερώσαμε μία ολόκληρη μέρα για να τα αποθηκεύσουμε ώστε να έχουμε για όλο τον χρόνο. Απλά πραγματάκια, που κάπως σε γειώνουν. Θέλω ο κόσμος να αισθανθεί αυτή τη διαδικασία και γι’ αυτό κάνω workshops. Προσωπικά έμαθα πολλά περισσότερα 4 μήνες στην Ασία από 4 χρόνια στη σχολή, ειδικά σε ό, τι αφορά στην τεχνική. Σκέψου ότι εκεί δε μιλούσαν αγγλικά κι όσα μου έδειχναν ήταν με παντομίμα. Αργαλειό έμαθα με το να μου κουνούν τα χέρια και βάζοντας τα χέρια μου πάνω στα δικά τους.

Μίλησέ μας για τα σεμινάριά σου.

Στην Ελλάδα έχουμε τρομερή παράδοση για φυτικές βαφές και δυστυχώς δεν υπάρχει ούτε ένα βιβλίο γι’ αυτές. Όταν γύρισα, άρχισα να ψάχνω, επισκέφθηκα λαογραφικά μουσεία, ξεκίνησα πεζοπορία στα βουνά για να μαζεύω λουλούδια και να μάθω τι κρατάει και τι όχι. Ο καλύτερος τρόπος για να διατηρηθεί ζωντανό όλο αυτό είναι η γνώση μέσα από τα σεμινάρια και το να γίνεις πιο δημιουργικός.

Στα worskhops έρχονται άτομα κάθε ηλικίας, από παιδιά μέχρι ηλικιωμένους, ακόμη και τουρίστες που μένουν στην Ελλάδα για μία εβδομάδα αλλά θέλουν να κάνουν κάτι διαφορετικό. Σημαντικό είναι επίσης, ότι το κοινό βλέπει έτσι τη διαδικασία που απαιτείται για την παραγωγή και κατανοεί το γιατί μπορεί οι τιμές μας να είναι πιο υψηλές από την υπόλοιπη αγορά.

Η σύνδεση του σύγχρονου με τις παραδόσεις μας, ποια υπεραξία προσφέρει;

Νομίζω πως πρέπει να παίρνεις όλες τις γνώσεις και να κάνεις κάτι δικό σου, κάτι καινούργιο γιατί έτσι κι αλλιώς δε θα το κάνεις τόσο καλά όσο το έκαναν τότε.

Μου αρέσει να μαθαίνω, αλλά θέλω να κάνω κάτι καινούργιο.

Η δουλειά σου έχει συνδεθεί με εκθέσεις και μουσεία. Μίλησέ μας λίγο γι’ αυτές τις συνεργασίες και πως έγινε η επαφή.

Η επαφή έγινε καθαρά μέσω Instagram, αφού από εκεί με ανακάλυψε η γυναίκα που διαλέγει όλα τα προϊόντα καλλιτεχνών για τα πωλητήρια του Μουσείου Μπενάκη. Μου ζήτησε αρχικά να ετοιμάσω κορδέλες μαλλιών και scrunchies (το 2020) κι από τότε κάθε τρεις μήνες κάνουμε κάτι διαφορετικό συνήθως συνδεδεμένο με κάποια έκθεση του Μουσείου. Μία πολύ σημαντική παραγγελία ήταν αυτή που αφορούσε στα 200 χρόνια από το 1821, για την οποία μάς έδωσαν έμπνευση από εικόνες, πίνακες, παλιά υφαντά και φτιάξαμε κάποια μαξιλάρια.

Με τα εργαλεία που έχουμε από τη φύση στα χέρια μας και με τα χέρια μας, μπορούμε τελικά να κάνουμε τα πάντα;

Γίνεται αλλά δεν ξέρω πόσο ρεαλιστικό είναι και κυρίως γιατί ο κόσμος προτιμάει την ποσότητα από την ποιότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα παιδιά. Κατά τη διάρκεια σεμιναρίων μου σε παιδικούς σταθμούς και δημοτικά σχολεία, κάνω συχνά την ερώτηση «Θα ήθελες να έχεις τρία φορέματα ή ένα, το οποίο θα είναι το πιο τέλειο φόρεμα στον κόσμο;».

Εσύ θα έλεγες πως κάνεις περισσότερο μόδα ή τέχνη;

Δεν πιστεύω ότι κάνω μόδα γιατί δεν ράβω και δεν κάνω πατρόν. Θα έλεγα πως είμαι δημιουργός, κάνω craftership, είμαι crafter/ maker.

Photo Credits: Μαρία Δελάκου και  Ιωάννα Μορφινού 

Γι’ αυτό τον σεβασμό μάς μιλάει η Αλεξάνδρα, με σεβασμό.

Θα ήθελα να ξεκινήσουμε συστήνοντας στο κοινό, την ιδιότητά σας. Πείτε μας δυο λόγια για αυτή.

Food stylist είναι ο επαγγελματίας που αναλαμβάνει το στήσιμο προϊόντων τροφίμων ή πιάτων, με τρόπο που να δείχνουν τέλεια κι ελκυστικά μπροστά στο φακό. Είναι ένα πολύπλευρο επάγγελμα και αυτός που το ασκεί καλείται να έχει γνώσεις κι εμπειρία στην κουζίνα και στις παρασκευές τροφίμων, άρτια αισθητική, ευρηματικότητα, καθώς και τη δική του οπτική και το στιλ για το στήσιμο των μοντέλων- τροφίμων.

Εσείς ξεκινήσατε με σπουδές Βιολογίας, σωστά;

Πήρα το πτυχίο της Βιολογίας από το Πανεπιστήμιο Αθηνών κι ένα μεταπτυχιακό στη διαχείριση φυσικών πόρων από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης. Η Βιολογία όσο διαφορετική κι αν ακούγεται από το food styling, εκ των υστέρων διαπιστώνω ότι ως αντικείμενο έχει παρόμοια βάση κι ότι η Βιολογία μού έδωσε πολλά για τη μετέπειτα πορεία μου. Έμαθα τη χημεία των τροφίμων και της οργανικής ύλης, την έρευνα, τα πειράματα, τα μαγειρέματα, την προσωπική αφιέρωση, το πάθος και τη δίψα για γνώση και συνεχή βελτίωση.

Το food styling πότε και πως μπήκε στο μυαλό και μετέπειτα στη ζωή και το portfolio σας;

Παράλληλα με τις τότε σπουδές μου, είχα πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μου να ασχοληθώ με κάτι πιο δημιουργικό κι όταν πια ολοκλήρωσα και τις μεταπτυχιακές σπουδές, ήταν πλέον ξεκάθαρο ότι έπρεπε να ακολουθήσω κάτι πιο καλλιτεχνικό και κάτι που να μπορώ «να κάνω με τα χέρια μου». Φλέρταρα πάντα με τη μαγειρική και τις παρασκευές, αλλά ήταν πρώτη φορά το 2013 που μπήκα σ’ επαγγελματική κουζίνα για να εργαστώ και να μάθω. Εκείνη την περίοδο μάλιστα έφτιαχνα το online portfolio μου με συνταγές και τη δική μου προσέγγιση παρουσίασης και στησίματος φαγητού, που με βοήθησε το 2016 να δουλέψω με τις πρώτες εταιρείες παραγωγής στην Ολλανδία για διαφημιστικές καμπάνιες.

Food styling: Η ιστορία & η τέχνη του, που «μας ακολουθεί πολιτισμικά και γαστρονομικά»

Για να ασχοληθεί κάποιος με το food styling, πρέπει να είναι σεφ ή φωτογράφος;

Μπορεί να είναι και Βιολόγος…! Αρκεί να έχει πολύπλευρες γνώσεις στη μαγειρική, στις τεχνικές και παρασκευές, στη γνώση των υλικών, σε μία καλή αίσθηση του framing και της κατανομής των αντικειμένων στο πλαίσιο μίας εικόνας, καλή αισθητική και συνεχή προσπάθεια για αυτοβελτίωση. Το ότι κάποιος είναι σεφ, δε σημαίνει ότι θα είναι καλός και στο food styling. Το ίδιο ισχύει και για έναν φωτογράφο.

Το food styling στα δικά μου μάτια έχει δύο χρήσεις. Η μία είναι καθαρά επιχειρηματική, ώστε να προωθήσει μ’ έναν καλαίσθητο τρόπο ένα προϊόν, ένα εστιατόριο ή ένα πιάτο και η δεύτερη είναι η πρό(σ)κληση και τέρψη του τελικού καταναλωτή. Εσείς ως επαγγελματίας γιατί πιστεύετε πως χρειαζόμαστε το food styling στη ζωή μας;

Σίγουρα χρειαζόμαστε το food styling στη ζωή μας, όπως χρειαζόμαστε και κάθε άλλη μορφή τέχνης.

Το food styling αποτελεί μία μορφή τέχνης, που το μέσο της είναι η οργανική ύλη η οποία τυχαίνει να είναι το φαγητό. Τρώμε πρώτα με τα μάτια μας και στη συνέχεια με όλες μας τις αισθήσεις. Γι’ αυτό είναι σημαντικό ένα καλαίσθητο πιάτο, ένα όμορφο γλυκό ή ένα όμορφο σερβίρισμα, αρμονικό στο οποίο φαίνονται σωστά όλες οι υφές. Είναι σημαντικό να το κατανοήσουμε αυτό στην καθημερινή ζωή μας, ιδιαίτερα σε μία κοινωνία που θέλει να κερδίσει η ταχύτητα αντί της ποιότητας, της βραδύτητας και της προσοχής.

Αν βάλουμε το food styling στη ζωή μας έστω και για τα απλά καθημερινά, θα μας προσφέρει τον χρόνο να δώσουμε την απαραίτητη προσοχή στον πιο σημαντικό πόρο που διαλέγουμε για το σώμα και την ψυχή μας. Θα δώσουμε τον χρόνο να προσέξουμε τα υλικά, να τα μελετήσουμε, να τα αφουγκραστούμε και το σημαντικότερο, να τα σεβαστούμε.

Ποια είναι η ιστορία του food styling γενικά και πότε ήρθε ως επάγγελμα και τέχνη στην Ελλάδα;

Το food styling ξεκινάει από πολύ παλιά στην τέχνη, με τους αναγεννησιακούς πίνακες που απεικόνιζαν φαγητό και συνεχίζει ως τέχνη στη διαφήμιση με τις πρώτες οικιακές οικονόμους στην Αμερική, οι οποίες έφτιαχναν τις συνταγές τους και προχωρούσαν στην έκδοση αυτών σε βιβλία μαγειρικής. Στην Ελλάδα το food styling δεν είναι καινούργιο κι ήρθε με την άφιξη της διαφήμισης. Απλά τώρα έχει διαδοθεί σαν έννοια και στο ευρύτερο κοινό, με την άνοδο των social media και της πληθώρας οπτικού υλικού με θέμα το φαγητό.

Τελικά πρόκειται για μία μορφή τέχνης;

Ναι είναι μια μορφή τέχνης, που μεταβάλλεται με τις ανάγκες μας κι ακολουθεί την πορεία και την εξέλιξη της κοινωνίας μας.

Είναι μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα τέχνη, γιατί αποκαλύπτει τις διατροφικές συνήθειες και το στιλ της διατροφής μας στις διάφορες χρονικές περιόδους. Δείχνει τη σχέση μας με το φαγητό, τις προτιμήσεις μας και τις αξίες που έχουμε ως προς τα τρόφιμα. Μας ακολουθεί πολιτισμικά και γαστρονομικά.

Αλεξάνδρα Μήτσιου: «Την ελευθερία που νιώθω ότι έχω να κατευθύνω την επαγγελματική μου πορεία προς τα εκεί που επιθυμώ, δε θα την άλλαζα με τίποτα».

Είστε μία ιδιαίτερα καλλιτεχνική προσωπικότητα, όπως φαίνεται κι από τα προφίλ σας στα κοινωνικά δίκτυα. Ποιες είναι οι δικές σας πηγές έμπνευσης;

Η παρατήρηση του κάθε τι γύρω μου. Οι υφές της οργανικής ύλης, οι αλλαγές της κατά την παρασκευή κι επεξεργασία. Η φύση και τα οργανικά υλικά και χρώματα. Η παρατήρηση ότι κάθε οργανικό κι ανόργανο υλικό στη φύση έχει το ταίρι του. Η κρέμα με την υφή του σοβά, ο βράχος με τη κόρα του ψωμιού, οι φυσαλίδες της καραμέλας όταν βράζει με τις φούσκες του αφρού της θάλασσας, ένα σοκολατένιο κέικ με το μαύρο χώμα. Η υφή του γλυκού πασπαλισμένου με κακάο με την υφή ενός χειροποίητου κεραμικού.

Αναφέρετε στο βιογραφικό σας πως είστε αυτοδίδακτη. Μιλήστε μας λίγο γι’ αυτή τη μαγική, φαντάζομαι, πορεία…

Είναι μια μαγική πορεία και μία εμπειρία ζωής μέσα από την οποία ξεκινάς να μάθεις ένα αντικείμενο, αλλά συνειδητοποιείς ότι το πιο μαγικό και πολύτιμο ταξίδι είναι η δουλειά και η γνωριμία που κάνεις με τον εαυτό σου. Ο δρόμος εκτός από τη μαγεία της εξέλιξης, τη δυναμική της ανακάλυψης και της επίτευξης έχει πολλές δυσκολίες, αμφιβολίες, φόβο, σαμποτάζ, περιόδους χαμηλής ενέργειας, κούρασης και σκοταδιού που δημιουργεί το μυαλό, αλλά κάθε φορά η ευτυχία κι επιτυχία είναι όταν βγαίνεις ακόμα πιο δυνατός μέσα από αυτό και νιώθεις ότι έχεις κάνει ένα βήμα πιο πέρα. Σε κάθε περίπτωση την ελευθερία που νιώθω ότι έχω να κατευθύνω την επαγγελματική μου πορεία προς τα εκεί που επιθυμώ ανάλογα με τις συνθήκες, δε θα την άλλαζα με τίποτα.

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του δικού σας τρόπου food styling;

Με χαρακτηρίζει η αφαιρετική προσέγγιση και η απλότητα, σε συνδυασμό με την εκλεπτυσμένη αισθητική. Είναι πολύ πιο δύσκολο να χρησιμοποιήσεις λίγα στοιχεία, για να δημιουργήσεις ένα αισθητικά άρτιο αποτέλεσμα που δεν είναι βαρετό. Το φαγητό είναι ζωντανό κι οι υφές πρέπει πάντα να μιλούν από μόνες τους, ώστε το μοντέλο- φαγητό να μπορεί να σταθεί αυτοτελές χωρίς κάτι τριγύρω.

Εξηγήστε μας λίγο τις τρεις ξεχωριστές υπηρεσίες, που αναφέρετε στη σελίδα σας.

FOOD STYLING // η κύρια δραστηριότητα και straightforward υπηρεσία για την οποία δουλεύω σε συνεργασία με μεγάλες εταιρείες τροφίμων για την ανάδειξη των προϊόντων τους, καθώς και προτάσεων σερβιρίσματος με τα προϊόντα τους με τον κατάλληλο τρόπο. Η υπηρεσία αφορά σε φωτογραφίσεις και βίντεο για συσκευασίες προϊόντων τροφίμων, instore posters σε super markets, καμπάνιες, περιεχόμενο στα social media, περιεχόμενο στο website των εταιρειών καθώς και τηλεοπτικά διαφημιστικά.

FOOD DESIGN // ενός παρεξηγημένος όρος και πολύ γενικός σε σχέση με το τι μπορεί να περιέχει. Σε καμία περίπτωση δεν έχω να κάνω με το ερευνητικό food design, όπου εκεί μπορεί να εμπλέκεται μια ομάδα έμπειρων σχεδιαστών, τεχνολόγων τροφίμων και τεχνολογίας. Η υπηρεσία μου αναφέρεται στον σχεδιασμό συνταγών από το μηδέν, ανάλογα με τις ανάγκες του εκάστοτε project. Για παράδειγμα, έχω δουλέψει σε συνταγές γλυκών με βάση γνωστής εταιρείας μπισκότων, συνταγές αλμυρών φαγητών επώνυμων λευκών τυριών, συνταγές για εταιρεία με ντοματίνια στην Ολλανδία, κ.ά.

FOOD SET STYLING // Η σωστή και άρτια αισθητικά ανάδειξη ενός προϊόντος τροφίμου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αισθητική στο set, στο οποίο θα στηθεί το τρόφιμο– μοντέλο. Τα χρώματα, οι υφές και τα props θα πρέπει να αναδεικνύουν το μοντέλο και να το αλληλοσυμπληρώνουν. Γι’ αυτό σε κάποια projects, πολύ επιλεκτικά κι αποκλειστικά για φωτογραφίσεις, αναλαμβάνω την επιμέλεια του set της φωτογράφισης.

Το food styling στην καθημερινότητα: «Το φαγητό είναι η κόλλα με αυτούς που αγαπάμε, είναι το μοίρασμα».

Κλείνοντας θα ήθελα να μου πείτε πως αντιμετωπίζετε εσείς το φαγητό στην καθημερινότητά σας κι αν το food styling, εκτός από την επιχειρηματική κι επαγγελματική πλευρά του, έχει εφαρμογή και στην καθημερινή ζωή μας.

Το φαγητό για μένα είναι ιερό. Πέρασα από περιόδους που δεν το σεβόμουν καθόλου και σχεδόν το είχα βάλει απέναντι μου, για να μάθω κυρίως μέσα από τη δουλειά και τη τριβή μου μαζί του, τη σημασία του. Το φαγητό- ως τροφή- είναι η αρχέγονη σύνδεση με τους προγόνους μας, είναι ο φυσικός πόρος που επηρεάζει το περιβάλλον μας, είναι αυτό που θα διαμορφώσει το σώμα και την ψυχή μας κι είναι ο συνδετικός ιστός και η κόλλα με αυτούς που αγαπάμε κι έχουμε γύρω μας. Το φαγητό μας είναι το μοίρασμα.

Στην καθημερινή ζωή και το γρήγορο πρόγραμμα πέφτω κι εγώ στην παγίδα του εύκολου κι είναι αλήθεια πως δε θα στήσω κάθε φορά ένα όμορφο πιάτο, για να το απολαύσω. Είμαι αυτή που θα ανοίξει το ψυγείο να πάρει μια κουταλιά από το χούμους που έφτιαξα πριν λίγες μέρες μαζί μ’ ένα κομμάτι από το προζυμένιο μου ψωμί. Θα το ολοκληρώσω με ένα κομμάτι από την πίκλα παντζάρι που την εφτιαξα από το χειμώνα. Είναι όμως αυτή η απλότητα, που με γειώνει και με κάνει να εκτιμώ το φαγητό.

Τα απλά υλικά που τα έχεις δει να μεταμορφώνονται στην τροφή σου από την αρχή, που έχεις καθοδηγήσει τη διαδικασία κι έχεις βάλει αγάπη και φροντίδα. Οι παλιοί μας δεν ήταν τυχαίο που τρέφονταν με το ψωμί τους, το λάδι τους και το τυρί που είχαν φτιάξει οι ίδιοι σε καθημερινή βάση. Παρόλα αυτά, συχνά κι όταν βρίσκω λίγο χρόνο θα φτιάξω μια καινούργια ή μία αγαπημένη μου συνταγή, θα παρατηρήσω τη διαδικασία και θα συνδεθώ πάλι με τα υλικά. Θα το στήσω σ’ ένα απλό σετ και θα το φωτογραφίσω, όπως ακριβώς ξεκίνησα τότε. Με γεμίζει και με ξεκουράζει, ο χρόνος σταματάει κι είμαι εκεί. Δεν με νοιάζει τίποτα άλλο, είμαι χαρούμενη και γεμάτη.

Σεμινάρια mindful food preparation από την Αλεξάνδρα Μήτσιου

Στην επιθυμία και προσπάθειά μου να μεταφέρω αυτή την αίσθηση της απλότητας και της σημασίας της σύνδεσης με την τροφή μας σε περισσότερο κόσμο, ξεκίνησα κάποια σεμινάρια– συναντήσεις. Αυτά σχετίζονται με το mindful food preparation κι ό,τι έχει να κάνει με την ενεργοποίηση όλων των αισθήσεων μέσω της τροφής.  Τα πρώτα workshops έγιναν στο The Journeys of Remembering Holistic Retreat τον περασμένο Σεπτέμβριο. Πρόσφατα έγινε το πρώτο sensorial food workshop The Sourdough Bread στην Αθήνα με θέμα το προζυμένιο ψωμί κι έπονται κι άλλα μέσα στην καινούργια χρονιά, με το πρώτο προγραμματισμένο για τον Φεβρουάριο του 2024.

Στη σελιδα της στο Instagram @alexandra.mitsiou ανεβαίνουν όλα τα σχετικά νέα οπότε όποιος/α ενδιαφέρεται να ακολουθήσει, για τα οποία μπορείτε επίσης να ενημερώνεστε μέσω του newsletter ή με εγγραφή στο site www.alexandramitsiou.com.

Κάποιοι συνδυάζουν τις γιορτές με μια ζεστή ατμόσφαιρα και μία χριστουγεννιάτικη ταινία κι άλλοι με μια ζεστή κούπα σοκολάτα και το αγαπημένο τους βιβλίο. Ποια είναι η θέση του βιβλίου κατά την περίοδο των Χριστουγέννων;

Τα Χριστούγεννα είναι η πιο λαμπερή εποχή του έτους. Περικλείει μαγεία και νοιάξιμο. Είναι η εποχή των δώρων. Τι καλύτερο από ένα δώρο που ανοίγει ξανά και ξανά, που σε ταξιδεύει και που δεν παλιώνει;

Τι βιβλία επιλέγουν συνήθως να προσφέρουν ως δώρο τις γιορτές;

Για τα μικρά παιδιά επιλέγονται συνήθως χριστουγεννιάτικες ιστορίες, με όμορφες εικόνες, κινούμενα μέρη και ήχους. Για τους μεγαλύτερους αναγνώστες παίζουν πολλά κριτήρια ρόλο. Αν γνωρίζεις πολύ καλά τον αποδέκτη και τις αναγνωστικές του προτιμήσεις, είναι ευκολότερη η επιλογή του κατάλληλου βιβλίου.

Ένας τίτλος με πολύ καλές κριτικές, ένας πολύ γνωστός συγγραφέας, μια καλαίσθητη ιδιαίτερη έκδοση ενός κλασικού βιβλίου είναι παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή.

Πώς μπορείς να διαλέξεις το κατάλληλο βιβλίο για κάποιον;

Αν πρόκειται για κοντινό σου πρόσωπο, είναι εύκολο. Γνωρίζεις τον χαρακτήρα και τα αναγνωστικά του γούστα. Ακόμη, μπορείς να επιλέξεις ένα βιβλίο για να περάσεις ένα μήνυμα που δε σου είναι εύκολο να εκφράσεις με λόγια. Ένα βιβλίο με πρόσφατη βράβευση (Booker, Nobel κλπ.) είναι πάντα μια καλή επιλογή. Αν ο παραλήπτης λατρεύει τα social media, τότε οι τίτλοι #Booktok είναι το ιδανικότερο βιβλίο- δώρο. Σε κάθε περίπτωση, στο site των Εκδόσεων Ψυχογιός οι αναγνώστες μπορούν να βρουν μια πολύ εύχρηστη εφαρμογή, που προτείνει βιβλία για δώρο σύμφωνα με κάποια χαρακτηριστικά του παραλήπτη. Σας προτρέπω να πειραματιστείτε!

Τα χριστουγεννιάτικα παραμύθια αποτελούν διαχρονική αξία, κι αν ναι, τι ποσοστό των προτιμήσεων στις χριστουγεννιάτικες αγορές του κοινού καλύπτουν;

Τα χριστουγεννιάτικα παραμύθια είναι αναμφίβολα διαχρονική αξία. Δημιουργούν αναμνήσεις, μας συνδέουν με όμορφες στιγμές των παιδικών μας χρόνων και βρίσκονται παραδοσιακά κάθε χρόνο στο προσκήνιο. Έντονο ενδιαφέρον, πάντως, παρουσιάζουν και οι σύγχρονες χριστουγεννιάτικες ιστορίες, που ανανεώνονται και συμβαδίζουν με τη σύγχρονη εποχή.

Ποιο είναι αλήθεια το πιο διάσημο χριστουγεννιάτικο παραμύθι στον κόσμο, που τα περισσότερα παιδιά έχουν διαβάσει ή ακούσει;

Το βιβλίο «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» (A Christmas Carol) του Καρόλου Ντίκενς με πρωταγωνιστή τον Εμπενίζερ Σκρουτζ που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1843 είναι μάλλον η πιο πολυδιαβασμένη χριστουγεννιάτικη ιστορία.

Θα ήθελα να κάνω αναφορά, όμως, και στο βιβλίο του Ευγένιου Τριβιζά «Οι πειρατές της καμινάδας» που κυκλοφόρησε το 1992 από τις Εκδόσεις Ψυχογιός και αποτελεί διαχρονική αξία.

Υπάρχει κάποιο βιβλίο, χριστουγεννιάτικο ή μη, που κάθε χρόνο τέτοια εποχή «ανεβαίνει» στις προτιμήσεις του κοινού;

Οπωσδήποτε, βιβλία με χριστουγεννιάτικα θέματα επιλέγονται κυρίως την περίοδο των Χριστουγέννων κι όχι τον υπόλοιπο χρόνο. Οι πολυτελείς/συλλεκτικές εκδόσεις του Χάρι Πότερ είναι στις επιλογές του κοινού για δώρα σε αγαπημένα πρόσωπα. Γενικά, οι ιδιαίτερες εκδόσεις αγαπημένων/διαχρονικών τίτλων είναι πάντα μια πολύ καλή επιλογή για δώρο. «Το χριστουγεννιάτικο γουρουνάκι» της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ είναι ένα από τα βιβλία, που έχουν την τιμητική τους αυτές τις ημέρες. Μέσα από την ιστορία του βιβλίου η συγγραφέας θέλει να μεταφέρει το μήνυμα ότι η απώλεια είναι μέρος της ζωής, ακόμη και για πράγματα που θεωρούμε πολύ σημαντικά ή δεδομένα, και ότι τελικά υπάρχει ένα ανεκτίμητο πράγμα που μπορεί να συντηρήσει ακόμη κι εκείνους που βρίσκονται στις χειρότερες περιστάσεις ‒ η ελπίδα!

Η αγορά ενός βιβλίου αυτογνωσίας κι αυτοβελτίωσης σηματοδοτεί για κάποιους και την προσωπική Πρωτοχρονιά τους;

Τα βιβλία αυτοβελτίωσης είναι ένα εργαλείο προσωπικής ανάπτυξης. Μπορούν να δράσουν υποστηρικτικά και να εμπνεύσουν. Παράλληλα ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι η αυτορρύθμιση για τον αναγνώστη τους, αφού ο ίδιος επιλέγει τον τρόπο και τον χρόνο που θα τα αξιοποιήσει. Σίγουρα όταν κάποιος επιλέξει να αλλάξει ρότα ζωής, σηματοδοτείται ένα νέο ξεκίνημα για τον ίδιο.

Τελικά το βιβλίο αποτελεί σταθερά ένα μεγάλο μέρος των αναμνήσεών μας από την παιδική ηλικία έως τις σημαντικές στιγμές της ενήλικης ζωής μας;

Υπάρχουν κάποια βιβλία, διαφορετικά για τον καθένα, που σημαδεύουν τη ζωή μας. Είτε γιατί αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης, είτε γιατί σηματοδότησαν μια σημαντική αλλαγή, είτε γιατί μας έχουν δημιουργήσει αγαπημένες αναμνήσεις, είτε γιατί μας έχουν ταξιδέψει, ίσως και να έχουν αλλάξει την κοσμοθεωρία μας.

Τι βιβλία προτείνουν οι Εκδόσεις Ψυχογιός για φέτος τις γιορτές;

Κάποια από τα βιβλία που προτείνουμε για φέτος τις γιορτές είναι:

Δύο νέες κυκλοφορίες αμιγώς στο πνεύμα των Χριστουγέννων, Το βιβλιοπωλείο των Χριστουγέννων της Τζένι Κόλγκαν και το Driving home for Christmas – Ένα τραγούδι για τα Χριστούγεννα της Τζοάνα Μπολούρι.

Την εξαιρετική έκδοση του κλασικού μυθιστορήματος του Γκιστάβ Φλομπέρ Μαντάμ Μποβαρί.

Τις μοναδικές επανακυκλοφορίες των βιβλίων του Γρηγόριου Ξενόπουλου.

Την ειδική έκδοση του Μεσάνυχτα στη βιβλιοθήκη του Ματ Χέιγκ.

Τα μικρά βιβλία της μόδας που έχουν αγαπηθεί από τους λάτρεις του είδους και όχι μόνο.

Την pop έκδοση του βιβλίου της Τζέιν Όστιν Πειθώ.

Το νέο βιβλίο της Victoria Hislop Το ειδώλιο.

Το αστυνομικό μυθιστόρημα που συνυπογράφουν η Λένα Μαντά και η Κλαίρη Θεοδώρου Γυναικεία Υπόθεση 3 – Scripta Manent.

Το βιβλίο της ψυχολόγου Άννας Κανδαράκη Τα χρώματα που εσείς μου μάθατε.

Το ιστορικό βιβλίο του καθηγητή Timothy Garton Ash Πατρίδες ‒ Μια προσωπική ιστορία της Ευρώπης.

Η λίστα είναι πολύ μεγάλη και σίγουρα θα βρείτε το καταλληλότερο βιβλίο για εσάς και τους αγαπημένους σας κάνοντας μια βόλτα στα βιβλιοπωλεία ή στο site των Εκδόσεων Ψυχογιός www.psichogios.gr

Η Γιώτα Τσιμπρικίδου είναι δημοσιογράφος, τηλεοπτική παρουσιάστρια, ραδιοφωνική παραγωγός, voice- over artist και founder του Art Podcast – πλατφόρμα podcasts με συνεντεύξεις και κείμενα για τον χώρο της Τέχνης, του Πολιτισμού, των Γραμμάτων και του Θεάματος. Με 26 χρόνια συνεχούς παρουσίας στο ραδιόφωνο και με πλούσια εμπειρία στην τηλεόραση και τη διαφήμιση, παρουσιάζει από τον Μάρτιο του 2023 το μουσικό project «Πέφτει η Νύχτα με…Ρυθμό» ενώνοντας καλλιτέχνες με μοναδικό τρόπο. Έτσι όπως αρέσει στην ίδια να λειτουργεί, μοναδικά κι όχι μαζικά, ξεχωριστά κι όχι πρόχειρα απλά «για να βγει η δουλειά». Γιατί η μελέτη, η εξατομίκευση και η ευγένειά της χαρίζουν αυτό το αυστηρά επαγγελματικό αλλά ταυτόχρονα πολύ οικείο αποτέλεσμα.

Αγάπησα αυτή τη μουσική γιατί έπλασε τον χαρακτήρα μου, μου μετέδωσε αξίες και ιδανικά, αυτό είναι που την κάνει μοναδική καθώς και το ότι ο στίχος της είναι βιωματικός και αγγίζει θέματα που δεν αγγίζουν άλλα είδη μουσικής.

Είναι υπέροχο το γεγονός πως ολοένα και περισσότερες γυναίκες αναδεικνύονται στον χώρο της ραπ γιατί σίγουρα ήρθαμε για να μείνουμε. Προσωπικά, έχω έρθει αντιμέτωπη με σεξιστικά σχόλια αλλά τίποτα δεν επηρέασε ούτε εμένα ούτε τους ανθρώπους που συνεργάζομαι στο να παράξω τη μουσική μου.

Το πιο δύσκολο είναι να κρατάω τις ισορροπίες μεταξύ της δημιουργικότητας και της έμπνευσης που απαιτεί η μουσική, της πειθαρχίας και της κούρασης που έχει ο αγωνιστικός αθλητισμός και της προσωπικής ζωής που θέλω να έχω.